کارشناس حقوقی میراث فرهنگی میگوید: با وجود ثبت ۲۶ میراث ناملموس در فهرست جهانی یونسکو، هنوز هیچ پایگاه اطلاعرسانی عمومی در مورد نام و مشخصات مصادیق ثبت شده ایران در فهرستهای داخلی و بینالمللی ایجاد نشده است و صیانت از میراث فرهنگی ناملموس در ایران در غیاب یک قانون کامل و کارآمد در ابهام است.
به گزارش اسرار، ایران تاکنون ۲۶ مصداق میراث ناملموس، شامل مهارت سنتی قالیبافی در کاشان، ردیفهای موسیقی ایرانی، تعزیه، موسیقی بخشیهای خراسان، نقالی و داستانسرایی نمایشی در ایران، نوروز، هنر ساختن و نواختن کمانچه، آیینهای پهلوانی یا زورخانهای، مهارت ساخت و نواختن دوتار، دانش ساخت لنج، فرهنگ پخت و تقسیم نان لواش، قالیشویان، مهارتهای سنتی قالیبافی در فارس، چوگان، نگارگری ایرانی، آیین زیارت کلیسای تادئوس، برنامه ملی پاسداری از هنر خوشنویسی، یلدا/چله، هنر ساختن و نواختن عود، هنر سوزندوزی ترکمن، پرورش کرم ابریشم و تولید سنتی ابریشم، هنر تذهیب، افطار و سنتهای فرهنگی و اجتماعی آن، جشن سده، مهرگان و هنر ساختن و نواختن رباب را در فهرست یونسکو ثبت جهانی کرده است، با این وجود به نظر میرسد صیانت از میراث فرهنگی ناملموس در ایران صرفا به شناسایی و ثبت این مصداقها محدود شده و از نظر قوانین و مقررات هنوز مورد توجه کافی قرار نگرفته است. چنین خلائی حفاظت از این مصدایق ناملموس را به خطر انداخته و حتی نام کشور دیگری را به جای ایران در کنار نام آنها نشانده است. سوسن چراغچی، کارشناس حقوقی وزارت میراث فرهنگی، گردشگری و صنایعدستی با توجه به این خلاء، در پژوهشی به بررسی ضرورت سیاستگذاری و وضع قانون صیانت از میراثفرهنگی ناملموس ایران پرداخته و پیشنهادهایی را در این راستا ارائه کرده است.
براساس پژوهش این کارشناس حقوقی میراث فرهنگی ایران که نتیجه آن در اختیار قرار داده شده است، «میراثفرهنگی ناملموس بخش مهم و جداییناپذیر حوزه میراث فرهنگی است. با این حال قوانین و مقررات این بخش، در مقایسه با حوزه میراث فرهنگی ملموس، از غنا و کفایت لازم برخوردار نیست. بالتبع، صیانت از میراث فرهنگی ناملموس در ایران در غیاب یک قانون کامل و کارآمد، همچون حوزه میراث طبیعی، نه صرفاً ولی عمدتاً، محدود به شناسایی و ثبت مصداقهای میراثفرهنگی ناملموس در فهرستهای داخلی و بینالمللی شده و کمتر اقدام مؤثری در زمینه پاسداری عملیاتی از مصادیق ثبت شده در این فهرستها صورت گرفته است.
میراثفرهنگی ناملموس، اساساً زنده و خودجوش است. با این وجود، نظر به شرایط و اقتضائات فعلی بهویژه حاکمیتی بودن حوزه میراث فرهنگی طبق قوانین موجود کشور، شایسته است که نقش ترویجی و پشتیبانی دولت و دستگاههای اجرایی متولی این حوزه، در همه عرصههای حقوقی و اجرایی، همسو و هماهنگ با حرکت خودجوش مردمی، در چارچوب سیاستگذاری و وضع قانون مناسب، تبیین و نهادینه شود. همچنین لازم است ظرفیتهای بالقوه و بالفعل میراث ناملموس در پیشرفت و توسعه حیات اجتماعی، فرهنگی و سیاسی کشور شناسایی شده و در قالب سیاستگذاری و وضع قانون مورد نظر پیشبینی شود.
با تصویب «قانون کنوانسیون حراست از میراثفرهنگی ناملموس» در تاریخ ۱۳۸۴/۹/۲۲ صیانت از میراث فرهنگی ناملموس ایران نیز به مجموعه اهداف و مأموریتهای دولت در حوزه حمایت از میراث فرهنگی افزوده شد. با این حال شایان ذکر است که مفهوم میراث فرهنگی ناملموس، موضوعی جدید و ابداع کنوانسیون فوقالذکر و قانون الحاق ایران به آن معاهده نیست بلکه پیش از این و در طی هزاران سال تمدن مردم ایران حیاتی بالنده داشته و زنده و پویا به امروز رسیده است.
اهتمام وزارت میراث فرهنگی، گردشگری و صنایع دستی، به ثبت مصداق میراثفرهنگی ناملموس ایران در فهرست داخلی و ۲۶ مصداق در فهرست جهانی یونسکو انجامیده است. این وزارت همچنین تعدادی از استادکاران و حاملان مصادیق مختلف میراث فرهنگی ناملموس ایران از جمله دانش و فنون و هنرهای سنتی را شناسایی کرده و نام ایشان را بهعنوان گنجینههای زنده بشری در فهرستهای داخلی ثبت کرده است. این اقدامات، موفقیتی چشمگیر در زمینه حمایت از میراث فرهنگی ناملموس بوده و مؤید آن است که وزارت میراث فرهنگی، گردشگری و صنایع دستی، دستکم در زمینه ثبت مصداقهای میراث ناملموس اهتمام لازم را دارد. صرفنظر از اینکه هنوز هیچ پایگاه اطلاعرسانی عمومی در مورد نام و مشخصات مصادیق ثبت شده ایران در فهرستهای داخلی و بینالمللی ایجاد نشده است، سیاستهای کلی نظام در این خصوص، قانون بالادستی جامع و کامل و برنامههای اجرایی مبتنی بر فرهنگ اسلامی ایرانی، مصوبهای وجود ندارد.
میراث ناملموس بهعنوان روح و درونمایه میراث ملموس، از نظر قوانین و مقررات مورد توجه کافی قرار نگرفته است. در واقع، آنچه امروز میراث ناملموس نامیده میشود بخش مهمی از حیات متداول و روزمره مردمان پیشین بوده، نقش مهمی در معیشت، توسعه و پیشرفت، سازگاری با اقلیم و حفظ منابعطبیعی محل زیست این مردمان ایفا میکرده است. امروزه نیز برخی از مظاهر این میراث ارزشمند در برخی مناطق کشور و در میان بخشی از اقشار جامعه همچنان متداول بوده و کاربردهای مؤثری دارد. انواع هنرهای سنتی در میان هنرمندان صنایع دستی و دانش سنتی مدیریت آب و قنات در برخی مناطق از این جملهاند. سایر مظاهر میراث ناملموس نیز در قالب آیینها و آداب و رسوم و سنتها و زبانها و گویشها در حیات امروز مردم نمود بارز دارند، از جمله این مظاهر، آیین نمایشی تعزیه و آیینهای پهلوانی و زورخانهای است.
۱۳ بهمن ۱۴۰۳ - ۲۱:۳۵
ایران در سال ۱۳۹۸ مهارت ساختن و نواختن دوتار را در یونسکو ثبت کرد. حدود دو سال بعد ترکمنستان در پروندهای دیگر دوتار را به نام خود ثبت کرد.
ثبت دیدگاه