رمزگشایی از یک اعتراف مهم؛آیا واقعا حماس نمی‌دانست؟!

رسول سلیمی: موسی ابومرزوق، از رهبران ارشد حماس، در مصاحبه‌ای که روز ۲۰ ژانویه ۲۰۲۵ با العربی الجدید در دوحه انجام شد، سخنی گفت که به سرعت در محافل سیاسی و رسانه‌ای جهان عرب و فراتر از آن بازتاب یافت: «اگر می‌دانستیم تخریب غزه تا این حد خواهد بود، اصلاً با اسرائیل وارد جنگ نمی‌شدیم! « این تحلیل که به نظر تحلیلگران سیاسی ناشی از آگاهی به ابعاد واقعی ادراک استراتژیست های حماس از اسرائیل دارد بی شباهت به سخن سید حسن نصرالله بعد از جنگ ۳۲ روزه نیست. سید حسن نصرالله دو هفته بعد از اتمام جنگ طی یک مصاحبه تلویزیونی گفت که اگر فرماندهان حزب الله می‌دانستند که این احتمال (ولو یک درصد) وجود دارد که اسرائیل در پاسخ به عملیات حزب الله چنین عکس العملی نشان می‌دهد، از همان اول با آن عملیات موافقت نمی‌کردند.موسی ابومرزوق نیز با صدایی که ترکیبی از تأسف و ناامیدی را به همراه داشت، ادامه داد: «ما تصور می‌کردیم اسرائیل حملاتی محدود انجام دهد، نه اینکه کل زیرساخت غزه را با خاک یکسان کند. این حجم از ویرانی، چیزی نبود که پیش‌بینی کرده باشیم. « ابومرزوق همچنین به وضعیت کنونی مردم غزه اشاره کرد و گفت: «مردم ما حالا در چادرها زندگی می‌کنند، بیمارستان‌ها و مدارس از بین رفته‌اند و ما نمی‌دانیم چگونه این همه را بازسازی کنیم. این فاجعه فراتر از توان ماست. « این اظهارات، نه تنها بحث‌هایی را در میان فلسطینی‌ها برانگیخت، بلکه نگاه‌ها را به سمت آینده غزه و طرح‌های بازسازی آن معطوف کرد. اما آیا حماس واقعاً از قدرت تخریب اسرائیل بی‌خبر بود یا این تنها بهانه‌ای برای توجیه یک تصمیم پرهزینه است؟
میزان تخریب غزه و زیرساخت‌های آن
نوار غزه، باریکه‌ای به مساحت ۳۶۵ کیلومتر مربع در سواحل شرقی دریای مدیترانه، پیش از آغاز جنگ اخیر در اکتبر ۲۰۲۳ جمعیتی حدود ۲.۳ میلیون نفر را در خود جای داده بود. این منطقه، که به دلیل تراکم بالای جمعیتی (حدود ۶,۳۰۰ نفر در هر کیلومتر مربع) یکی از پرازدحام‌ترین نقاط جهان محسوب می‌شود، حالا به گفته گزارش برنامه محیط زیست سازمان ملل (UNEP) در دسامبر ۲۰۲۴، به «مکانی غیرقابل سکونت» تبدیل شده است. بیش از ۷۰ درصد از ساختمان‌های غزه—شامل خانه‌های مسکونی، مدارس، مساجد، و بیمارستان‌ها—یا به‌طور کامل تخریب شده‌اند یا آسیب جدی دیده‌اند.
پیش از جنگ، غزه به زیرساخت‌هایی شکننده وابسته بود: تنها یک نیروگاه برق با ظرفیت محدود، سه کارخانه نمک‌زدایی آب که بخش کوچکی از نیاز آب آشامیدنی را تأمین می‌کردند، و شبکه‌ای از مزارع کشاورزی که حدود ۴۰ درصد زمین‌های قابل کشت منطقه را تشکیل می‌دادند. اما گزارش نیویورک تایمز در ۱۰ ژانویه ۲۰۲۵ نشان می‌دهد که این زیرساخت‌ها تقریباً نابود شده‌اند. از ۳۵ بیمارستان اصلی غزه، تنها ۶ بیمارستان با ظرفیت محدود فعال‌اند و شبکه آب و فاضلاب، که پیش‌تر نیز به دلیل محاصره ۱۷ ساله اسرائیل و مصر فرسوده بود، حالا به گفته یونیسف در ژوئن ۲۰۲۴، «در آستانه فروپاشی کامل» قرار دارد. تصاویر ماهواره‌ای که توسط محققان دانشگاه سیتی نیویورک و دانشگاه ایالتی اورگان تحلیل شده، نشان می‌دهد که محله‌هایی مانند بیت‌حانون در شمال و جبالیا در مرکز غزه به تپه‌هایی از آوار تبدیل شده‌اند، و خیابان‌های اصلی دیگر قابل تشخیص نیستند.کارشناسان می‌گویند این سطح از تخریب نه تنها نتیجه شدت حملات اسرائیل، بلکه نشان‌دهنده استراتژی هدفمند برای فلج کردن غزه به‌عنوان یک واحد اجتماعی و اقتصادی است. محاصره طولانی‌مدت پیش از جنگ، غزه را در موقعیتی قرار داده بود که هرگونه حمله گسترده به سرعت به فروپاشی کامل منجر شود. این امر پرسش‌هایی را درباره مسئولیت اسرائیل در بازسازی این منطقه مطرح می‌کند، اما تاکنون هیچ نشانه‌ای از پذیرش چنین تعهدی از سوی تل‌آویو دیده نشده است.
رمزگشایی از یک اعتراف مهم؛آیا واقعا حماس نمی‌دانست؟!
مقدار بمب استفاده‌شده توسط اسرائیل
جنگ غزه، که از اکتبر ۲۰۲۳ آغاز شد و تا اواخر ۲۰۲۴ ادامه یافت، شاهد استفاده بی‌سابقه اسرائیل از تسلیحات سنگین بود. بر اساس تحقیقی که نیویورک تایمز در ۵ ژانویه ۲۰۲۵ منتشر کرد، ارتش اسرائیل بیش از ۸۰ هزار تن مواد منفجره بر غزه ریخت که معادل بیش از سه برابر قدرت تخریبی بمب اتمی هیروشیما است. این حجم عظیم شامل بمب‌های سنگرشکن ۲۰۰۰ پوندی ساخت آمریکا، موشک‌های هدایت‌شونده دقیق، و گلوله‌های توپخانه بود. سازمان دیده‌بان حقوق بشر در گزارشی اعلام کرد که این میزان بمباران، غزه را به یکی از سنگین‌ترین مناطق هدف‌گذاری‌شده در تاریخ معاصر تبدیل کرده است.
گزارش‌های تکمیلی از واشنگتن پست در ۱۵ دسامبر ۲۰۲۴ نشان می‌دهد که اسرائیل از تاکتیک «بمباران شبانه عمدی» استفاده کرده تا فشار روانی بر ساکنان را افزایش دهد—تاکتیکی که به گفته کارشناسان «به نظر می‌رسد برای ایجاد وحشت طراحی شده باشد. « این حجم از تخریب، که فراتر از اهداف نظامی مشخص مانند نابودی تونل‌های حماس بود، به نابودی زیرساخت‌های غیرنظامی منجر شد و به گفته UNEP، «اثرات زیست‌محیطی آن برای دهه‌ها باقی خواهد ماند. «
ناظران سیاسی معتقدند این میزان استفاده از بمب نشان‌دهنده یک تصمیم سیاسی برای تغییر دائمی جغرافیای انسانی غزه است. اسرائیل با این حجم از تخریب، نه تنها به دنبال تضعیف حماس، بلکه به دنبال ایجاد شرایطی بود که بازگشت به وضعیت پیش از جنگ برای ساکنان غیرممکن شود. این استراتژی، زمینه را برای طرح‌هایی مانند پیشنهاد ترامپ برای جابجایی جمعیت فراهم کرده است.
رمزگشایی از یک اعتراف مهم؛آیا واقعا حماس نمی‌دانست؟!
طرح‌های بازسازی غزه
طرح‌های بازسازی غزه از سوی کشورهای عربی، آمریکا و اروپا ارائه شده، اما تاکنون هیچ‌یک به مرحله اجرا نرسیده‌اند. الشرق الاوسط در ۳۰ اکتبر ۲۰۲۴ گزارش داد که عربستان سعودی طرحی ۱۰ میلیارد دلاری پیشنهاد کرده که شامل ساخت مسکن موقت، بازسازی شبکه برق، و احیای تأسیسات آب است. این طرح با هدف کاهش فشار بر مصر و اردن طراحی شده، اما به دلیل عدم هماهنگی با فلسطینی‌ها و اسرائیل، هنوز در حد پیشنهاد باقی مانده است. مصر نیز، به گزارش الاهرام در ۱۵ نوامبر ۲۰۲۴، طرحی برای بازسازی گذرگاه رفح و ایجاد یک منطقه صنعتی مشترک ارائه کرده که می‌تواند به اقتصاد غزه کمک کند، اما این طرح به دسترسی آزاد به غزه وابسته است. موضوعی که اسرائیل تاکنون با آن موافقت نکرده است.
اروپا، به رهبری آلمان و فرانسه، در نشست بروکسل در ژانویه ۲۰۲۵ طرحی ۱۵ میلیارد یورویی ارائه کرد که بر بازسازی بیمارستان‌ها، مدارس، و سیستم‌های آب تمرکز دارد. این طرح، به گفته پولیتیکو در ۵ فوریه ۲۰۲۵، با هدف «بازگرداندن غزه به وضعیت پیش از جنگ» طراحی شده، اما نیازمند همکاری اسرائیل برای رفع محاصره است. در مقابل، طرح آمریکا تحت هدایت دونالد ترامپ، که در وال استریت ژورنال در ۲۰ نوامبر ۲۰۲۴ تشریح شد، رویکردی کاملاً متفاوت دارد: جابجایی ۵۰۰ هزار نفر از ساکنان غزه به اردن و سینای مصر، کاهش مساحت قابل سکونت غزه، و بازسازی محدود مناطق باقی‌مانده با بودجه ۵ میلیارد دلاری که عمدتاً از سرمایه‌گذاری شرکت‌های آمریکایی تأمین می‌شود.
کارشناسان می‌گویند این تفاوت‌ها نشان‌دهنده اهداف متضاد است. در حالی که اعراب و اروپا به دنبال حفظ غزه به‌عنوان بخشی از یک دولت فلسطینی هستند، طرح ترامپ بیشتر به نفع اسرائیل و کاهش نفوذ حماس طراحی شده است. این تضاد، احتمال همکاری بین‌المللی را کاهش داده و غزه را در برزخ سیاسی نگه داشته است.