مطالبات غیرجاری بانکها شامل تسهیلاتی هستند که وامگیرنده نتوانسته طبق قرارداد اقساط آنها را پرداخت کند. اگر تاخیر پرداخت از مدت مشخصی بگذرد، آن وام غیرجاری محسوب میشود. تشدید مطالبات غیرجاری برای بانکها عواقبی دارد و از آنجا که بانکها در سیستم اقتصادی کشور نقش پررنگی دارند، اختلال در سیستم بانکی، باعث به وجود آمدن پیامدهایی در اقتصاد کشور خواهد شد. در نتیجه بررسی عواملی که در ایجاد مطالبات غیرجاری بانکها تاثیرگذارند، از اهمیت ویژهای برخوردار است.
کامران ندری، اقتصاددان و استاد دانشگاه امام صادق و کارشناس اقتصادی، در در توضیح علت افزایش مطالبات غیرجاری بانکها توضیح داد: عمده مطالبات غیرجاری بانکها مربوط به شرکتهای بزرگی هستند که تسهیلات دریافت کردهاند. البته ممکن است مالکان برخی از این شرکتهای بزرگ با بانکها مرتبط باشند و به صورت غیرمستقیم بر مدیریت بانک نفوذ داشته باشند. این امکان وجود دارد که شرکتهای بزرگ با استفاده از این شرایط، تسهیلاتی را از بانکها دریافت کرده باشند و الان هم نتوانند بازپرداخت آنها را انجام دهند.
او افزود: بخشی از مطالبات غیرجاری مربوط به تکالیفی است که به بانکها تحمیل شده است. به بانکها تکلیف شده که به برخی از صنایع خاص، تسهیلات با شرایط آسان پرداخت کنند. بانکها نیز وامها را پرداخت کردند و حالا شرکتهای وامگیرنده نمیتوانند از عهده بازپرداخت بدهی برآیند.
این کارشناس اقتصادی ادامه داد: نرخ بهره تسهیلات در شرایط فعلی پایین است و حتی با در نظر گرفتن جریمه تاخیر تادیه نیز بنگاهها انگیزهای برای بازپرداخت وام ندارند. به همین خاطر بنگاهها در این شرایط ترجیح میدهند این تسهیلات را معوق کنند و پرداختش را عقب بیندازند.
او توضیح داد: شرایط اقتصادی کلان، علت دیگری است که در مطالبات غیرجاری بانکها نقش دارد. در وضعیتی که بنگاهها با رکود مواجه شدند، قدرت خرید در اقتصاد پایین آمده و تقاضای مردم کاهش پیدا کرده است. در این شرایط وقتی محصولات بنگاهها به فروش نرسد، پولی برای بازپرداخت وام وجود ندارد.
ندری در ادامه به تاثیرات بالا بودن مطالبات غیرجاری پرداخت و گفت: وقتی میزان مطالبات غیرجاری زیاد میشود، بانکها در تامین نقدینگی خود دچار مشکل میشوند. یعنی ذخایر آنها در بانک مرکزی کاهش پیدا میکند و نمیتوانند پاسخگوی تعهدات روزانه خود باشند؛ بنابراین نیازمند منابع بانک مرکزی میشوند و بدهی آنها به بانک مرکزی افزایش پیدا میکند. نتیجه این روند، رشد پایه پولی است که میتواند آثار و تبعات تورمی داشته باشد.
استاد اقتصاد دانشگاه امام صادق خاطرنشان کرد: وقتی مطالبات بانکها از وامگیرندگان وصول نشود، درآمدها بانکها و سود آنها کاهش پیدا میکند و بانکها زیانده میشوند. در این شرایط داراییهای بانکی امکان پشتیبانی از بدهیهای آنها را ندارند و این احتمال وجود دارد که بانکها دچار درماندگی مالی شوند. البته در ایران، بانک مرکزی با خلق پول پرقدرت این مشکل را حل میکند اما در نهایت، همه اینها منجر به تورم میشود. بنابراین مهمترین اثر افزایش مطالبات غیرجاری بانکها، تشدید تورم است.
وی در ادامه تاکید کرد: بر این اساس، بی شک، کلید کاهش چالشهای اقتصادی کشور در دستان سیاستمداران است و اگر مشکلات سیاسی در عرصههای بینالمللی برطرف شود، قطعا مشکلات اقتصادی نیز کاهش مییابد.ندری گفت: امروز نرخ تورم افزایشی است، بسیاری از زیرساختهای اقتصادی کشور نیازمند به روزرسانی و سرمایهگذاری در این زمینه است که متاسفانه به واسطه تحریمها امکان آن فراهم نیست. هم چنین به علت تداوم تورم بسیاری از مشکلات از جمله ناترازی مالی دولت و ناترازی شبکه بانکی، امکان مدیریت این مسائل برای بانک مرکزی فراهم نیست؛ چراکه بسیاری از این موارد از اختیارات بانک مرکزی نیست در حالی که همین موارد بر اقتصاد و بازار ارز اثرگذار است و امروز حتی اگر بهترین پیشنهادها هم ارائه شود از آنجایی که رفع چالشهای اقتصادی کشور در گرو رفع چالشهای سیاسی است. نمیتوان آنگونه که باید مسائل چالشهای اقتصادی را برطرف کرد.
استاد دانشگاه امام صادق با اشاره عوامل اصلی نوسانات اخیر در بازار ارز و ریشهها و زمینههای آن گفت: افزایش نرخ ارز در بازار آزاد ارز به عواملی از جمله روی کار آمدن ترامپ به عنوان کسی که هم سابقه خروج از برجام را داشته و هم موضع گیری مثبتی در قبال ایران ندارد و همچنین در برخی جهات دیگر از لحاظ سیاسی، چالشها و ریسکهای زیادی رخ داده که از لحاظ روانی بر بازار و اقتصاد کشور اثر گذار بوده است.
وی ادامه داد: گذشته از این، مسائلی مانند تورم به عنوان عاملی اثر گذار بر روی نرخ ارز، افزایش میزان تقاضا ارزی در نیمه دوم سال و همچنین نزدیک شدن به پایان سال چینی و فرارسیدن زمان تسویه ارزی با بازرگانها و تجار چینی، نیز در مقطع زمانی فعلی با یکدیگر تلاقی کرده که در نهایت روند افزایش نرخ ارز در بازار آزاد را تسریع کرده است.
25 ژانویه 2025 - 19:26
یکی از مشکلاتی که سالهاست بر شبکه بانکی ایران سایه انداخته، رقم بالای مطالبات غیرجاری بانکهاست. طوری که در پایان پاییز امسال، ابربدهکاران ۲۷ بانک دولتی و خصوصی در مجموع حدود ۷۹۰ هزار میلیارد تومان بدهی غیرجاری به سیستم بانکی داشتند.
ثبت دیدگاه