رسول سلیمی: دور سوم مذاکرات غیرمستقیم ایران و ایالات متحده، که از ششم اردیبهشت ۱۴۰۴ در مسقط عمان آغاز شد، نقطه عطفی در تلاشهای دیپلماتیک برای کاهش تنشهای هستهای است. این مذاکرات، که با میانجیگری عمان و با تمرکز بر گفتوگوهای فنی برگزار میشود، در شرایطی حساس و در سایه بازگشت دونالد ترامپ به کاخ سفید و تشدید تحریمها پیش میرود. با این حال، تحولات ۴۸ ساعت اخیر نشاندهنده دلایلی برای خوشبینی محتاطانه است.
مذاکرات ایران و آمریکا در سال ۱۴۰۴ در بستری از تنشهای فزاینده برگزار میشود. تحریمهای جدید وزارت خزانهداری آمریکا در ۲۱ فروردین ۱۴۰۴ علیه شبکه نفتی ایران و تهدیدات ترامپ برای اقدام نظامی، فضای دیپلماتیک را پیچیده کرده است. در همین راستا «رویترز» گزارش داده که ایران خواستار لغو کامل تحریمها و تضمینهای حقوقی برای پایبندی به توافق است، در حالی که آمریکا بر توقف غنیسازی اورانیوم و بازرسیهای گسترده آژانس بینالمللی انرژی اتمی (IAEA) تأکید دارد.
دور اول مذاکرات در مسقط (۲۳ فروردین) و دور دوم در رم (۳۰ فروردین) به گفته ناظران سیاسی در فضایی «سازنده» برگزار شد، اما ورود به مرحله فنی در دور سوم، که از ۶ اردیبهشت آغاز شد، اهمیت ویژهای داشت. چه آنکه حضور کارشناسان فنی در این دور، امکان تبادل اطلاعات کلیدی و طراحی چارچوب توافق را فراهم میکند. عباس عراقچی، وزیر خارجه کشورمان، این مذاکرات را «جدیتر و تکنیکیتر» توصیف کرد، و یک مقام آمریکایی آن را «مثبت و سازنده» خواند. این گزارش دلایلی برای امیدواری را در پنج محور اصلی بررسی میکند: پیشرفت مذاکرات فنی، حمایت بینالمللی، انعطاف دو طرف، نقش میانجیگری عمان، و پیامدهای مثبت اقتصادی و منطقهای.
نشانه های مثبت از مذاکرات ایران ـ آمریکا/ عواملی که امکان توافق را پررنگتر میکند
پیشرفت مذاکرات فنی
۱-ورود به سطح کارشناسی
یکی از مهمترین دلایل امیدواری، ورود مذاکرات به سطح فنی و کارشناسی است. دور سوم مذاکرات در مسقط با حضور هیئتهای فنی ایران و آمریکا، برای اولین بار نشستهای کارشناسی برگزار میشود. این نشستها، که به گفته فعالانه رسانه ای، با «سرعتی دور از انتظار» پیش میروند، امکان بررسی جزئیات پیچیده مانند سطح غنیسازی اورانیوم، ذخایر هستهای، و مکانیزم رفع تحریمها را فراهم میکند. مجید تختروانچی و کاظم غریبآبادی، معاونان وزارت خارجه ایران، تیم فنی ایران را هدایت میکنند، در حالی که مایکل آنتون، مدیر برنامهریزی سیاستگذاری وزارت خارجه آمریکا، سرپرستی تیم آمریکایی را بر عهده داشتند. مذاکرات فنی بهصورت غیرمستقیم و با وساطت عمان برگزار شد و بر موضوعات هستهای و رفع تحریمها تمرکز داشت. این تمرکز فنی، که به گفته عراقچی به «بحثهای جزئیتر و تکنیکیتر» منجر شده، نشاندهنده اراده دو طرف برای حرکت به سمت چارچوبی عملی است.
۲-تبادل اطلاعات کلیدی
حضور کارشناسان در دور سوم مذاکرات، امکان تبادل اطلاعات کلیدی را فراهم کرده است. رسانه های غربی گزارش دادند که در مذاکرات کارشناسی، اطلاعاتی درباره انباشت اورانیوم با غنای بالا و سانتریفیوژهای پیشرفته ایران رد و بدل میشود، که سیاستمداران تصمیم ساز، بر اساس آن تصمیمگیری خواهند کرد. در همین راستا اسماعیل بقایی، سخنگوی وزارت خارجه کشورمان نیز به «صداوسیما» گفت که تیم ایرانی شامل متخصصان اقتصادی، بانکی، و هستهای است که با هدف «خاتمه مؤثر تحریمها» و «اعتمادسازی درباره ماهیت صلحآمیز برنامه هستهای» فعالیت میکنند. این تبادل اطلاعات، که نتایج آن به سطوح عالی تصمیم ساز منتقل میشود، نشاندهنده پیشرفت در حل اختلافات فنی است.
۳-فضای سازنده و مثبت
فضای مذاکرات نیز در دور سوم بهطور گستردهای مثبت توصیف شده است. در همین راستا «پرستیوی» گزارش داد که عراقچی از «پیشرفت» ابراز رضایت کرده است. وزیر خارجه عمان، بدر البوسعیدی، نیز درX اعلام کرد که مذاکرات در فضایی «دوستانه و مناسب» برای نزدیک کردن دیدگاهها برگزار شد. این فضای مثبت، که با بیانیه یک مقام آمریکایی مبنی بر «سازنده» بودن مذاکرات تقویت شد، نشاندهنده تمایل دو طرف به ادامه گفتوگوها و اجتناب از بنبست است.
حمایت بینالمللی از نزدیک شدن دیدگاه های ایران و امریکا
۱-حمایت منطقهای
حمایت کشورهای منطقه، بهویژه عمان و عراق، یکی دیگر از دلایل امیدواری است. در همین راستا فواد حسین، وزیر خارجه عراق، از مذاکرات حمایت کرد و آن را «تنها راه دور کردن منطقه از خطر جنگ» خواند. عمان، بهعنوان میانجی، نقش کلیدی در تسهیل گفتوگوها ایفا کرده و با میزبانی دور سوم، تعهد خود را به دیپلماسی نشان داده است. البوسعیدی نیز از «مشارکت دوستانه» عراقچی و ویتکاف تشکر کرد و قول ادامه همکاری داد. این حمایت منطقهای، که با سفر خالد بن سلمان، وزیر دفاع عربستان، به تهران در ۲۸ فروردین تقویت شد، نشاندهنده اجماع منطقهای برای کاهش تنشهاست.
۲-حمایت چین و روسیه
چین و روسیه، بهعنوان متحدان استراتژیک کشورمان، نقش مهمی در تقویت مذاکرات دارند. رسانه های غربی گزارش دادند نمایندگان ایران، چین، و روسیه در آژانس بینالمللی انرژی اتمی با رافائل گروسی، مدیرکل آژانس، جلسه مشترکی برگزار کردند. این نشست، که پس از سفر عراقچی به مسکو و پکن انجام شد، نشاندهنده هماهنگی ایران با این دو کشور برای حفظ موضع مذاکراتی است. عراقچی نیز در مسکو پیام رهبرانقلاب را به پوتین و در پکن پیام مسعود پزشکیان را به مقامات چینی منتقل کرد. در همین حال، «رویترز» گزارش داد که چین طرح پنج مادهای خود را برای حل بحران هستهای ایران ارائه کرده، که شامل کاهش تحریمها و حفظ غنیسازی محدود است. این حمایت، اهرم فشار ایران را تقویت کرده و خطر قطعنامههای ضدایرانی در شورای امنیت را کاهش میدهد.
۳-نقش آژانس بینالمللی انرژی اتمی
همکاری ایران با آژانس نیز یکی دیگر از عوامل امیدبخش است و می توان به سفر گروسی در ۲۷ فروردین به تهران اشاره کرد که در جریان آن، ایران با افزایش نظارت آژانس موافقت کرد. عراقچی نیز در رم گفت که مشاوره با گروسی «مفید» بوده، اگرچه حضور او در مذاکرات ضروری نبود. این همکاری، که برای کاهش نگرانیهای غرب طراحی شده، فضای مثبت مذاکرات را حفظ کرده و از ارجاع پرونده ایران به شورای امنیت جلوگیری میکند.
چگونه طریفین مذاکرات منعطف شدند؟
در این مذاکرات، ایران نیز نشانههایی از انعطاف نشان داده است. چه آنکه به گفته رسانه های غربی، ایران آماده است ذخایر اورانیوم ۶۰ درصدی را تحت نظارت آژانس برای مصارف صلحآمیز، به جای تخریب یا انتقال به خارج نگه دارد. بقایی نیز در ۶ اردیبهشت تأکید کرد که ایران «مصمم به صیانت از حقوق هستهای» است، اما «گامهای معقول» برای اطمینانبخشی درباره برنامه صلحآمیز خود برمیدارد. این انعطاف، که با رد مذاکره درباره مسائل غیرهستهای (مانند موشکها) همراه است، نشاندهنده تمرکز ایران بر دستیابی به توافق است.
ثبت دیدگاه