رسول سلیمی: در حالی که جهان به جنگ اوکراین و تنشهای خاورمیانه چشم دوخته، سایهای تاریک بر شاخ آفریقا گسترده شده است. داعش، گروه تروریستی که زمانی در عراق و سوریه خلافت خودخواندهای برپا کرده بود، اکنون در سومالی، کشوری با نظام سیاسی شکننده در شرق قاره آفریقا، در حال قدرتگیری است. گزارشها حاکی از آن است که این گروه با رهبری عبدالقادر مؤمنین، نهتنها در حال گسترش نفوذ خود در مناطق کوهستانی پانتلند است، بلکه به سمت تسخیر موگادیشو، پایتخت پرجمعیت سومالی، حرکت میکند. در این گزارش، تلاشهای این گروه برای تسلط بر موگادیشو، واکنش دولت سومالی، نقش کلیدی عبدالقادر مؤمنین، و پیامدهای این تحولات برای آفریقا، اروپا، و خاورمیانه را بررسی می کنیم.
ظهور داعش در سومالی: از حاشیه تا مرکز
سومالی، کشوری با ۱۸.۱ میلیون نفر جمعیت و خط ساحلی طولانی در اقیانوس هند، دهههاست که درگیر بیثباتی سیاسی و جنگ داخلی است. از زمان فروپاشی دولت مرکزی در سال ۱۹۹۱، این کشور به میدان نبرد گروههای شبهنظامی، از جمله الشباب، شاخه القاعده در منطقه، تبدیل شده است. اما در سالهای اخیر، داعش نیز بهعنوان بازیگری جدید وارد این عرصه شده و با بهرهگیری از خلأ قدرت، بهسرعت جای پای خود را محکم کرده است.
داعش در سومالی، که به نام «ولایت سومالی» شناخته میشود، در سال ۲۰۱۵ توسط گروهی از جداشدگان الشباب به رهبری عبدالقادر مؤمنین تأسیس شد. این گروه ابتدا فعالیت خود را در مناطق کوهستانی پانتلند، در شمال شرق سومالی، متمرکز کرد. بر اساس گزارش سازمان ملل در ژوئیه ۲۰۲۴، تعداد جنگجویان این گروه بین ۴۰۰ تا ۶۰۰ نفر تخمین زده میشود، اما نفوذ آن به مراتب فراتر از این اعداد است. داعش با استفاده از تاکتیکهای ترور، بمبگذاری، و جذب نیرو از میان جوانان ناراضی، بهتدریج از یک گروه حاشیهای به تهدیدی جدی تبدیل شده است.
در آگوست ۲۰۲۴، بمبگذاری انتحاری در ساحل لیدو موگادیشو، که دستکم ۳۲ کشته بر جای گذاشت، نشان داد که داعش دیگر تنها به مناطق روستایی محدود نیست. این حمله، که به گفته مقامات سومالی توسط ولایت سومالی داعش سازماندهی شده بود، زنگ خطری برای دولت فدرال بود که با چالشهای متعددی از جمله فساد، ضعف نظامی، و رقابت با الشباب روبهروست. کارشناسان معتقدند که داعش با بهرهگیری از این ضعفها، در حال برنامهریزی برای تسلط بر پایتخت است.
فاجعهای که جهان را تهدید میکند؛دسترسی داعش به آبهای آزاد/آیا سیستان و بلوچستان در خطر است؟
تسخیر موگادیشو: استراتژی داعش چگونه پیش میرود؟
موگادیشو، با جمعیتی حدود ۴.۳ میلیون نفر، قلب سیاسی، اقتصادی، و فرهنگی سومالی است. این شهر بندری، که از نظر تاریخی مرکز تجارت در اقیانوس هند بوده، اکنون به هدف اصلی داعش تبدیل شده است. اما چگونه داعش، با تعداد محدود جنگجویان، در حال نزدیک شدن به این هدف بلندپروازانه است؟
کارشناسان معتقدند داعش از ترکیبی از عملیات نظامی، تبلیغات گسترده، و نفوذ در جوامع محلی استفاده میکند. این گروه در ماههای اخیر حملات هدفمندی را علیه نیروهای امنیتی سومالی و مقامات دولتی در موگادیشو انجام داده است. به عنوان مثال، در فوریه ۲۰۲۵، ترور یک افسر ارشد پلیس در منطقه هودان موگادیشو به داعش نسبت داده شد. این حملات نهتنها قدرت دولت را تضعیف میکند، بلکه پیام روشنی به مردم میفرستد: دولت فدرال نمیتواند امنیت شما را تضمین کند.
داعش همچنین از شبکههای اجتماعی و پیامرسانهای رمزنگاریشده برای جذب نیرو و گسترش ایدئولوژی خود بهره میبرد. ویدئوهای تبلیغاتی به زبانهای سومالیایی، سواحلی، و حتی عربی، جوانان بیکار و ناامید را هدف قرار دادهاند. یکی از ناظران سیاسی میگوید: «داعش با وعده پول، قدرت، و هویت، توانسته جوانانی را که از فقر و جنگ خسته شدهاند، به خود جلب کند.» این استراتژی مشابه تاکتیکهایی است که داعش در عراق و سوریه به کار برد و توانست با آن میلیونها نفر را تحت کنترل خود درآورد.
علاوه بر این، داعش با تضعیف رقیب اصلی خود، الشباب، در تلاش است تا فضای بیشتری برای مانور پیدا کند. درگیریهای پراکنده میان این دو گروه در پانتلند و مناطق جنوبی سومالی، به داعش اجازه داده تا منابع و تسلیحات الشباب را تصاحب کند. گزارش سازمان ملل نشان میدهد که داعش از سال ۲۰۲۳، با قاچاق سلاح از یمن و لیبی، توان نظامی خود را تقویت کرده و اکنون مجهز به سلاحهای سبک و مواد منفجره است که برای عملیات شهری کافی به نظر میرسد.
کارشناسان معتقدند که داعش بهدنبال تکرار سناریوی موصل در سال ۲۰۱۴ است: ورود ناگهانی به پایتخت، فلج کردن نیروهای امنیتی، و اعلام کنترل! تحلیلگران نظامی میگویند: «اگر داعش بتواند موگادیشو را تصرف کند، نهتنها سومالی را به پایگاه اصلی خود تبدیل میکند، بلکه دسترسی به اقیانوس هند، این گروه را به تهدیدی جهانی بدل خواهد کرد»
فاجعهای که جهان را تهدید میکند؛دسترسی داعش به آبهای آزاد/آیا سیستان و بلوچستان در خطر است؟
واکنش دولت سومالی: ناتوانی یا تلاش ناکافی؟
در همین راستا دولت فدرال سومالی، به رهبری رئیسجمهور حسن شیخ محمود، که از سال ۲۰۲۲ قدرت را در دست دارد، با چالشهای عظیمی روبهروست. این دولت، که از حمایت اتحادیه آفریقا و نیروهای حافظ صلح (AMISOM) برخوردار است، در تئوری باید توانایی مقابله با تهدیدهایی مانند داعش را داشته باشد. اما واقعیت چیز دیگری است.
پس از بمبگذاری آگوست ۲۰۲۴، دولت سومالی اعلام کرد که عملیات گستردهای علیه داعش در موگادیشو و پانتلند آغاز کرده است. در اکتبر ۲۰۲۴، ارتش سومالی با پشتیبانی نیروهای اتحادیه آفریقا، عملیاتی را در منطقه باری پانتلند انجام داد که به کشته شدن ۲۰ جنگجوی داعش منجر شد. با این حال، این عملیاتها پراکنده و اغلب واکنشی بودهاند تا پیشدستانه. این در حالی است مقامات امنیتی سومالی به رسانه ها گفتند: «منابع کافی ندارند. الشباب هنوز تهدید اصلی است و داعش از این فرصت استفاده میکند»
دولت همچنین تلاش کرده با افزایش گشتهای امنیتی در موگادیشو و دستگیری مظنونان، جلوی حملات داعش را بگیرد. اما فساد در میان نیروهای امنیتی و نفوذ داعش در برخی مناطق شهری، این تلاشها را بیاثر کرده است. گزارشهایی از فرار زندانیان مرتبط با داعش از زندانهای موگادیشو در ژانویه ۲۰۲۵، ضعف ساختاری دولت را بیش از پیش آشکار کرد.
حسن شیخ محمود در سخنرانی اخیر خود در فوریه ۲۰۲۵، از جامعه جهانی خواست تا حمایت بیشتری از سومالی کند و هشدار داد که «سقوط موگادیشو به دست داعش، فاجعهای برای کل منطقه خواهد بود.» اما منتقدان میگویند که دولت فدرال بیش از حد به کمک خارجی وابسته است و نتوانسته استراتژی منسجمی برای مقابله با داعش تدوین کند. یکی از کارشناسان منطقهای اظهار داشت: «سومالی درگیر جنگی دوجبههای با الشباب و داعش است و دولت بهتنهایی نمیتواند از پس آن برآید.»
۱۶ فروردین ۱۴۰۴ - ۱۷:۵۵
داعش در سومالی؛ تهدیدی رو به رشد در شاخ آفریقا برای ایران
با تقویت داعش در سومالی که ارتش کوچک آن را تا پُشت دروازه های پایتخت این کشور رسانده، نگرانی ها از سقوط موگادیشو و تسلط داعش بر خلیج عدن افزایش یافته است. ایران یکی از کشورهایی است که در صورت سقوط سومالی، متاثر از پیامدهای ضدامنیتی داعش در جنوب کشور خواهد شد.
ثبت دیدگاه