سه سناریو بن‌بست شکن در مذاکرات ایران و آمریکا/ هدف اروپا از تکرار تهدید اسنپ‌بک‌ چیست؟

به گزارش اسرار، وزرای امور خارجه سه کشور اروپایی و نماینده عالی اتحادیه اروپا در امور سیاست خارجی و امنیتی در حالی روز گذشته (جمعه ۳۱ مرداد) با «سیدعباس عراقچی» وزیر امور خارجه ایران به صورت تلفنی گفت‌وگو کردند که شمشیر اسنپ‌بک همچنان در دست آن‌ها بالاست و در هر گفت‌وگویی به تکرار موضوعات تکراری می‌پردازند. به منظور بررسی تازه‌ترین تحولات در روابط ایران و تروییکای اروپایی با «رحمان قهرمان‌پور» تحلیلگر مسائل بین‌الملل به گفت‌وگو پرداختیم.
سه سناریو بن‌بست شکن در مذاکرات ایران و آمریکا/هدف اروپا از تکرار تهدید اسنپ‌بک‌ چیست؟به نظر می‌رسد سه کشور اروپایی در هر تماسی با جمهوری اسلامی ایران از جمله در تماس روز گذشته با وزیر امور خارجه همچنان تهدید به کارگیری اسنپ‌بک را تکرار می‌کند، چرا این سه کشور تا به این اندازه بر مواضع خود اصرار دارند؟
در حال حاضر ارزیابی اروپا این است که بعد از روی کار آمدن ترامپ و حمله روسیه به اوکراین، موقعیت اروپا در سیاست بین‌الملل تضعیف شده است. در دیدار دو ماه پیش میان استارمر و مکرون و شولتس نیز بر این موضوع تأکید شد که اروپا باید ابتکار عمل‌هایی در صحنه جهانی داشته باشد. پس از آن شاهد بودیم که اروپایی‌ها در موضوع «مکانیزم اسنپ‌بک» فعال‌تر شدند و همچنین در موضوع شناسایی فلسطین نیز اقداماتی انجام دادند.
بنابراین، هدف اصلی اروپا این است که نقش از دست رفته خود را دوباره به دست آورد؛ نقشی که پس از روی کار آمدن ترامپ کمرنگ‌تر شده بود. در حال حاضر، آنچه اروپا در اختیار دارد همین مکانیزم اسنپ بک است. با این حال، می‌دانیم اگر این مکانیزم فعال شود و پرونده هسته‌ای ایران دوباره به شورای امنیت بازگردد، طبیعتاً آمریکا حرف اول را خواهد زد. از این رو اتحادیه اروپا در حالی که فشار می‌آورد ــ یعنی تروئیکای اروپایی فشار می‌آورند تا آن را فعال کنند ــ به تمدید آن نیز نیم نگاهی دارد. زیرا تمدید این فرایند کمک می‌کند که اروپا نقش فعال‌تری ایفا کند، مانع بازگشت پرونده به شورای امنیت شود و در نتیجه، نقش و نفوذ اروپایی‌ها در پرونده هسته‌ای پررنگ‌تر گردد تا در سیاست بین‌الملل و جهانی دوباره جایگاه فعال‌تری داشته باشد و به حاشیه رانده نشود.
باید با توافق سیاسی از فعال شدن مکانیسم اسنپ بک پیشگیری کرد
ایران تاکنون بر موضع خود به‌طور قاطع بر این نظر هستند که اروپا حق فعال‌سازی این مکانیزم را ندارد و همچنین تعویق فعال‌سازی را نیز نپذیرفته‌اند. ارزیابی شما از این رویکرد چیست؟ آیا به نفع کشور است یا وزارت خارجه باید نوع دیگری از تعامل را در پیش گیرد؟
ماجرا به دیدار ایران و اروپا در استانبول بازمی‌گردد؛ دیداری که پیش از جنگ ۲۳ خرداد برگزار شد. به نظر من پس از آن مقطع دچار تنش غیرضروری شده است، تنشی که پس از حمله روسیه به اوکراین شروع شد و اتحادیه اروپا ایران را متهم کرد که پهپاد و تجهیزات نظامی در اختیار روسیه گذاشته است. بعد از نخستین دیدار در استانبول، اروپایی‌ها به رافائل گروسی فشار آوردند که گزارش خود را زودتر به شورای حکام ارائه دهد.
باید همه تلاش‌ها بر جلوگیری از بازگشت تحریم ها متمرکز شود، زیرا فعال شدن آن مدیریت شرایط را دشوارتر می‌کند و بهانه به دست آمریکا و اسرائیل می‌دهد.به نظر من درست است که موقعیت اروپا تغییر کرده، اما همچنان می‌تواند تأثیرگذار باشد؛ به نظر من بازگشت تحریم‌های شورای امنیت به هیچ وجه به نفع ایران نیست و دیدگاهی که برخی در داخل کشور دارند مبنی بر اینکه این فرایند تأثیری ندارد چون تحریم‌ها به اوج خود رسیده؛ محل اشکال است. تجربه سال‌های ۸۵ و ۸۶ نشان داد که رفتن پرونده به شورای امنیت پیامدهای سنگینی دارد. بازگشت تحریم‌ها می‌تواند شرایط را از کنترل ایران خارج کند و مدیریت آن دشوار گردد. طبیعی است که اگر تحریم های شورای امنیت بازگردد، فشار بر کسب‌وکارها افزایش می‌یابد و ممکن است برخی نیروهای سیاسی در داخل خواستار خروج ایران از NPT شوند، بنابراین ایران باید تلاش کند این مکانیزم فعال نشود.
اروپایی‌ها دو شرط مطرح کرده‌اند که به نظر می‌رسد ایران نیز تلویحاً آن‌ها را پذیرفته است؛ یکی آغاز مذاکرات با آمریکا و دیگری همکاری با آژانس بین‌المللی انرژی اتمی. این دو شرط مهم هستند و ایران تاکنون آن‌ها را رد نکرده است. روزهای آینده هم هیئت ایرانی با هیئت آژانس دیدار خواهد داشت اما ایران مایل نیست به شکلی که اروپا می‌خواهد امتیاز بدهد. در نتیجه، به نظر من باید همه تلاش‌ها بر جلوگیری از بازگشت تحریم‌های شورای امنیت متمرکز شود، زیرا فعال شدن آن مدیریت شرایط را دشوارتر می‌کند و بهانه به دست آمریکا و اسرائیل می‌دهد.
در مجموع به نظر می‌رسد که ایران باید میان «عدم بازگشت تحریم‌های شورای امنیت» و «تمدید آن» یکی را انتخاب کنند. بحث‌های حقوقی درباره اینکه اتحادیه اروپا حق بازگرداندن آن را ندارد، مطرح شده است؛ اما استدلال طرف مقابل این است که چون اتحادیه همچنان عضو برجام است، چنین حقی دارد. بنابراین، راهکار حقوقی مطمئنی برای جلوگیری از فعال شدن مکانیزم اسنپ‌بک وجود ندارد و در نهایت باید با یک توافق سیاسی جلوی آن را گرفت.