☄مصاحبه از شیما ارم _ روزنامه نگار
در عرصه جهانی شدن از مهمترین الگوهای پیشرفت، مردم سالاری دینی و دموکراسی محلی و عدم تمرکز در اداره امور جوامع است. در ایران از زمان جنبش های مدنی برای تحقق حکومت مشروطه، همواره با روش های گوناگون تلاش شده است، تمرکز زدایی و محلی گرایی مورد توجه قرار گیرد. البته به دلایلی از جمله تکیه بر اقتصاد رانتی و فردگرایی، عملاً توفیق چشمگیری حاصل نشده است و حتی مدیریت های محلی تحقق یافته، نیز تابع و بر بُردار دولت بوده اند، با این همه در آینده گزیری از مردم سالاری محلی در ایران نیست؛ و جامعه ایران بایستی برای رسیدن به اهداف توسعه گرای خود، به این مسئله به طور جدی تری روی آورد و آن را به شیوه ای عملیاتی چارجویی کند. توجه به اصول قانون اساسی نشان میدهد که بستر تمرکززدایی و تحقق دموکراسی محلی فراهم است. حال سوال کلیدی این است که چگونه میتوان این قوانین را در چهارچوب مقتضیات ایران عملیاتی کرد؟ راه حل آن است در قالب گفت و گو با صاحب نظران و مدیران در پی پاسخ به مساله بود و تلاش کرد از طریق روش های الگو واره ای “تمرکززدایی و دموکراسی محلی به مثابه توسعه” را واکاوی نمود. از این رو مصاحبه ای با دکتر شهرزادخان اردلان از مدعیان پرقدرت ورود به هفتمین دوره شورای اسلامی حوزه تهران، ری و تجریش را اساس کار قرار دادیم. وی به همراه سارا جابری، حمیده اردلان و شیما ارم از اعضای هیات موسس لیست مردمی ائتلاف “اتحاد زنان کارآمد تهران” در انتخابات شورای اسلامی پایتخت است.
به دکتر شهرزاد خان اردلان از دغدغه های خود گفتیم تهران شهری است که هر روز در آن میلیونها تصمیم کوچک و بزرگ گرفته میشود؛ از ساختوساز و حملونقل گرفته تا مدیریت پسماند، فضاهای عمومی و خدمات اجتماعی. اما پرسش اساسی این است: این تصمیمها چقدر به زندگی واقعی مردم نزدیکاند؟
در سالهای اخیر، بحث «تمرکززدایی» و «دموکراسی محلی» دوباره به یکی از موضوعات مهم حکمرانی شهری تبدیل شده است. بسیاری از کارشناسان معتقدند بدون واگذاری واقعی اختیار به سطوح محلی، توسعه پایدار در شهری مانند تهران امکانپذیر نیست.
دکتر شهرزادخان اردلان حقوقدان و از مدعیان پر و پا قرص ورود به حوزه مدیریت شهری و توسعه محلی که در هفتمین دور انتخابات شورای اسلامی تهران، ری و تجریش نیز شرکت نموده نظرات قابل تاملی دارد با وی به گفتوگو نشستهایم تا ابعاد مختلف این مسئله را بررسی کنیم.
🔹 «مشکل ما قانون نیست، فرهنگ اداره کردن است»
💥 از مشروطه تا امروز، تمرکززدایی همواره یک مطالبه بوده، اما هیچگاه بهطور کامل محقق نشده است. چرا؟
اگر بخواهیم منصفانه نگاه کنیم، باید بگوییم مشکل اصلی کمبود قانون نیست. قانون اساسی ظرفیتهای مهمی برای شوراها و مدیریت محلی در نظر گرفته است. مسئله در «فرهنگ اداره کردن» و «ساختار اقتصادی» ماست.
وقتی منابع مالی در سطح ملی متمرکز باشد، تصمیمها هم متمرکز میماند. اقتصاد رانتی به تمرکز قدرت دامن میزند. در چنین شرایطی، حتی اگر نهادی محلی تشکیل شود، عملاً استقلال کافی برای تصمیمگیری ندارد.
تمرکززدایی پیش از آنکه یک اقدام اداری باشد، یک تغییر نگرش است.
🔹 «تهران یک کشور کوچک است»
💥 تهران چه ویژگیای دارد که بحث دموکراسی محلی را در آن جدیتر میکند؟
تهران عملاً به اندازه چند استان جمعیت دارد. مسائل آن همزمان اقتصادی، اجتماعی، فرهنگی و زیستمحیطی است. اداره چنین شهری با نسخههای متمرکز بسیار دشوار است.
واقعیت این است که تهران دیگر یک شهر واحد نیست؛ مجموعهای از محلهها، هویتها و نیازهای متفاوت است. مدیریت یکپارچه اما غیرمتمرکز، تنها راه کارآمدی در چنین کلانشهری است.
🔹 دموکراسی محلی به مثابه توسعه
💥 برخی از نظریهپردازان از مفهوم «دموکراسی محلی به مثابه توسعه» سخن میگویند. این یعنی چه؟
یعنی مشارکت مردم فقط یک ارزش سیاسی نیست، بلکه یک ابزار توسعه است.
وقتی مردم در تصمیمهای محلهای نقش دارند:
– هزینههای اجرایی کاهش مییابد
– پروژهها با نیاز واقعی تطبیق پیدا میکند
– تعارضهای اجتماعی کمتر میشود
– حس تعلق شهری تقویت میشود
تهران بدون اعتماد اجتماعی قابل اداره نیست، و اعتماد بدون مشارکت شکل نمیگیرد.
🔹 از کجا باید شروع کرد؟
💥 اگر بخواهیم تمرکززدایی را عملیاتی کنیم، اولین گام چیست؟
به نظر من سه محور باید همزمان دنبال شود:
۱- شفافیت مالی مناطق شهری
بودجه هر منطقه باید روشن، قابل پیگیری و مبتنی بر نیاز محلات باشد.
۲- تقویت نهادهای محلهمحور
خانههای مدیریت محله، انجمنهای تخصصی و سازوکارهای مشارکت محلی باید واقعی و اثرگذار باشند، نه تشریفاتی.
۳- دیجیتالیسازی خدمات
کاهش بروکراسی، سامانههای هوشمند و دسترسی آنلاین مردم به اطلاعات، مهمترین ابزار تمرکززدایی مدرن است.
🔹 نقش زنان و جوانان در مدیریت محلی
💥 در ساختار مدیریت شهری آینده، چه گروههایی باید نقش پررنگتری داشته باشند؟
زنان و جوانان.
تهران شهری جوان و پویاست. اگر نسل جدید در فرآیند تصمیمسازی دیده نشود، فاصله میان مدیریت و جامعه بیشتر میشود.
تجربه جهانی نشان داده است که مشارکت متنوع، کیفیت تصمیمها را افزایش میدهد.
🔹 چالشهای واقعی تمرکززدایی
💥 بزرگترین مانع پیش روی این مسیر چیست؟
مقاومت نهادی.
هر ساختار متمرکز بهطور طبیعی در برابر واگذاری اختیار مقاومت میکند. تمرکززدایی نیازمند شجاعت مدیریتی و توافق ملی است. همچنین باید نظام ارزیابی و پاسخگویی تقویت شود تا واگذاری اختیار به معنای بینظمی تلقی نشود.
🔹 تهران آینده؛ یک تصویر ممکن
💥 تهران مبتنی بر دموکراسی محلی چه شکلی خواهد بود؟
تهران آینده شهری خواهد بود که:
– تصمیمها در نزدیکترین سطح به زندگی مردم گرفته میشود
– مناطق شهری اختیار و مسئولیت متوازن دارند
– دادهها شفاف و در دسترساند
– شهروندان نه فقط مطالبهگر، بلکه شریک اداره شهر هستند
در چنین شهری، کیفیت زندگی بالا میرود و هزینه اداره شهر کاهش مییابد.
💥 جمعبندی
تمرکززدایی در ایران نه یک شعار، بلکه ضرورتی تاریخی است.
پایتخت به عنوان ویترین حکمرانی شهری کشور، میتواند الگوی جدیدی از مدیریت مشارکتمحور ارائه دهد؛ الگویی که در آن «مردم» نه تماشاگر، بلکه بازیگر اصلی صحنه توسعه باشند.
تهران اگر قرار است شهری زیستپذیر، کارآمد و امیدبخش باشد، راهی جز حرکت به سوی دموکراسی محلی ندارد.
ثبت دیدگاه