بن‌بست مذاکرات هسته‌ای می‌شکند؟ / مذاکره زیر سایه ماشه

اسرار – شهاب شهسواری: سید عباس عراقچی، وزیر امور خارجه جمهوری اسلامی ایران، پنج‌شنبه شب در کنفرانس تلفنی پنج جانبه با سه همتای اروپایی خود، دیوید لمی، وزیر خارجه بریتانیا، ژان نوئل بارو، وزیر خارجه فرانسه و یوهان وادفول، وزیر خارجه آلمان و همچنین کایا کالاس، نماینده عالی سیاست خارجی اتحادیه اروپا، گفت و گو کرده‌ بود. بلافاصله پس از این مکالمه تلفنی، خبر رسید که اروپا خواستار برگزاری دور جدیدی از مذاکرات هسته‌ای با ایران شده‌است. به نوشته رسانه‌ها در این کنفرانس تلفنی، طرف‌های اروپایی پیشنهاد جدیدی در مورد نحوه استفاده از مکانیسم اسنپ‌بک به ایران ارئه کرده‌اند. ایران استفاده از مکانیسم اسنپ‌بک را به مثابه «اقدام نظامی» علیه ایران و به معنای کنار گذاشته‌شدن کامل اروپا از مذاکرات هسته‌ای عنوان کرده‌است.
با این حال وزرای خارجه فرانسه و آلمان اعلام کرده‌اند که سه کشور اروپایی قصد دارند اگر پیشرفت ملموس تا پایان ماه اوت (۷ شهریور) در مذاکرات هسته‌ای ایران و غرب به دست نیاید، مکانیسم اسنپ بک را فعال کنند. برای اروپایی‌ها شهریور ماه آخرین فرصت استفاده از مکانیسم اسنپ‌بک یا ماشه است، چرا که بر اساس قطعنامه ۲۲۳۱ این مکانیسم از مهرماه امسال منقضی خواهد شد و دیگر امکان استفاده از آن برای بازگرداندن ۶ قطعنامه تحریمی پیشین علیه ایران وجود ندارد.
پیش‌بینی می‌شود که اروپایی‌ها در دور جدید مذاکرات با پیشنهاد جدید برای تعویق بازگشت قطعنامه‌های تحریمی علیه ایران پای میز مذاکره خواهند آمد، پیشنهادی که موافقت ایران با آن مشروط به پذیرش شروط ایران برای توافق هسته‌ای آینده است.
هفته گذشته باراک راوید، خبرنگار اسرائیلی مستقر در واشنگتن به نقل از منابع دیپلماتیک خبر داده‌ بود که دور جدیدی از مذاکرات میان ایران و اروپا در سطح معاونان وزیر این هفته در ژنو یا وین برگزار می‌شود. ساعاتی پس از انتشار این خبر، خبرگزاری تسنیم به نقل از یک منبع آگاه اعلام کرد که ایران در حال بررسی پیشنهاد اروپایی‌ها برای برگزاری دور جدید مذاکرات است. روز شنبه، نهایتا تایید شد که ایران پیشنهاد آلمان، بریتانیا و فرانسه برای برگزاری دور جدیدی از گفت و گوها را پذیرفته‌است.
جمهوری اسلامی ایران، همزمان با برگزاری مذاکرات غیرمستقیم میان ایران و آمریکا با تسهیل‌گری عمان، چهار دوره مذاکره نیز در نیویورک، ژنو و استانبول با کشورهای اروپایی برگزار کرده‌بود، هر چند این مذاکرات نتیجه خاصی در بر نداشتند.علاوه بر این در طول جنگ ۱۲ روزه اسرائیل علیه ایران، سید عباس عراقچی، وزیر امور خارجه جمهوری اسلامی ایران در سفری به ژنو به وزرای خارجه سه قدرت اروپایی و نماینده عالی سیاست خارجی اتحادیه اروپا دیدار کرد. این مذاکرات درست دو روز قبل از حمله آمریکا به تاسیسات هسته‌ای ایران انجام شد و به رغم تاکید طرف‌ها مبنی بر استمرار مذاکرات، به دلیل حمله آمریکا به ایران این مذاکرات متوقف شد.حالا بار دیگر ایران قرار است با سه کشور اروپایی مذاکره کند. به نوشته تسنیم زمان دقیق و محل برگزاری مذاکرات همچنان تحت بررسی است و تصمیم قطعی در مورد آن گرفته‌نشده‌است. در عین حال استمرار مذاکرات غیرمستقیم ایران و آمریکا هم همچنان در هاله‌ای از ابهام قرار دارد. قرار بود دور ششم مذاکرات ایران و آمریکا یک‌شنبه ۲۵ خرداد برگزار شود، اما تجاوز نظامی اسرائیل به ایران این مذاکرات را برای مدت نامعلومی به تاخیر انداخت. تهران هر چند اظهار آمادگی کرده‌است که بار دیگر مذاکرات با آمریکا را از سر بگیرد، اما به گفته وزیر امور خارجه ایران از سرگیری مذاکرات مشروط به تضمین آمریکا مبنی بر عدم حمله نظامی به ایران در حین مذاکرت است.
تهدید ماشه علیه ایران
تهران در حالی وارد دور جدیدی از مذاکرات با اروپایی‌ها خواهد شد که سه قدرت اروپایی تهدید کرده‌اند در صورت دست نیافتن به پیشرفت ملموس در مذاکرات هسته‌ای به مکانیسم حل اختلاف پیش‌بینی شده در برجام، موسوم به مکانیسم ماشه یا اسنپ‌بک می‌شوند.
بر اساس برجام در صورتیکه که کشورهای طرف این توافق نسبت به رعایت مفاد آن شکایتی داشته‌باشند، می‌توانند درخواست برگزاری جلسه حل اختلاف بدهند که در چارچوب آن کمیسیون برجام، متشکل از وزرای خارجه کشورهای عضو برگزار خواهد شد. یک فرآیند یک ماهه در برجام برای رسیدگی به شکایت پیش‌بینی شده‌است که در صورت به نتیجه نرسیدن و حل نشدن اختلاف، پرونده به شورای امنیت ارجاع خواهد شد. فرآیند اسنپ‌بک یا ماشه، به بازگشت فوری و بدون رایگیری ۶ قطعنامه تحریمی علیه ایران تحت فصل هفتم منشور ملل متحد گفته‌می‌شود. بر اساس برجام در صورتی که شورای امنیت در یک بازه یک ماهه نتواند قطعنامه‌ای را تصویب کند که بر اساس آن قطعنامه‌های مذکور تعلیق شده باقی بمانند، آنگاه این قطعنامه‌ها به صورت خودکار علیه ایران اعمال خواهند شد.