در سه سالی که از اجرای این قانون میگذرد، کارشناسان رشتههای مختلف اعم از جمعیت شناس، جامعه شناس، اقتصاددان، پزشک و حقوقدان و همچنین فعالان مدنی و نهادهای مردم نهاد تحلیلها و ارزیابیهای متفاوتی را از ابعاد مختلف این قانون و موفقیت آن ارائه کردهاند.
محمدجواد محمودی رئیس موسسه تحقیقات جمعیت کشور درباره اینکه برخی منتقدان میگویند با وام ازدواج و فرزندآوری و برخی امتیازها نمیتوان مردم را به فرزندآوری ترغیب کرد، گفت: با احترام به دیدگاه و دغدغههای منتقدان، لازم است تأکید کنم که داشتن شور و اشتیاق برای تحلیل مسائل اجتماعی یک ویژگی خوب و ارزشمند است اما کافی نیست؛ مسئولیت اجتماعی یک پژوهشگر دلسوز ایجاب میکند که ضمن اجتناب از قطببندیهای ناصواب، در گفتوگوهای سازنده مشارکت کرده و مسائل و مشکلات اجتماعی را روشمند و دادهمحور تحلیل و ارزیابی کند.
رئیس موسسه تحقیقات جمعیت کشور عنوان کرد: ترویج و آگاهی بخشی نسبت به وجوه مثبت ازدواج به هنگام و آسان و فرزندآوری در راستای سیاستهای کلی جمعیت و قانون حمایت از خانواده و جوانی جمعیت بسیار مهم و نگاه دولتها به سیاستهای جمعیتی و تنظیم خانواده بسیار تعیین کننده است.
وی تاکید کرد: مطالعات تطبیقی انجام شده در دبیرخانه شورای عالی انقلاب فرهنگی و موسسه تحقیقات جمعیت کشور، بررسی تطبیقی سیاستهای جمعیتی در کشورهای منتخب، نشان میدهد که بیشتر مشوقها و تسهیلات قانون حمایت از خانواده و جوانی جمعیت از جمله وام ازدواج و فرزندآوری، در چهارچوب مشوقهای فرزندآوری ارایه شده در کشورهای مختلف جهان بوده و گام بلندی برای حمایت از خانواده و فرزندآوری برداشته شده است.
وی ادامه داد: مشوق و کمک هزینه ازدواج و فرزندآوری از رسوم قدیمی ایرانی – اسلامی این مرز و بوم بوده و با دید صدقه بدان نگریسته نشده است، البته میزان موفقیت آن به نحوه اجرایی شدن، تحقق اعتبارات تخصیص یافته به دستگاهها و ستاد ملی جمعیت و نظارت مستمر بر آن بستگی دارد.محمودی با اشاره به انواع مشوقهای فرزندآوری در کشورهای مختلف جهان، تاکید کرد: در خصوص مشوقهای فرزندآوری در کشورهای مختلف جهان و ایران برای برون رفت از چالشهای جمعیتی پیش رو، گام بلندی برای حمایت از خانواده، حمایت مادی و معنوی از مادران و ایجاد مشوقهای فرزندآوری برداشته شده است.
رئیس موسسه تحقیقات جمعیت کشور در پاسخ به این پرسش که برخی منتقدان معتقدند که با وجود اختصاص مشوق به زوجها، رشد فرزندآوری در این دولت همچنان منفی است، توضیح داد: بهتر بود اینگونه بیان میشد که در این دولت هم مثل دولتهای قبل از این، رشد فرزندآوری کاهشی است.
محمودی توضیح داد: تعداد تولدها و به دنبال آن نرخ باروری کل از سال ۱۳۹۴ به بعد شروع به کاهش شدید کرده، به شکلی که تعداد تولدها از یک میلیون و ۵۷۰ هزار در سال ۱۳۹۴ به حدود یک میلیون و ۵۷ هزار در سال ۱۴۰۲ رسیده و نرخ باروری کل نیز از حدود ۲ فرزند به ازای هر زن به حدود ۱.۶ فرزند رسیده است.
وی با بیان اینکه در سه سال گذشته شیب کاهشی فرزندآوری ملایم و نرخ باروری کل تثبیت شده است، افزود: منتقدان از شاخص جمعیتی «تعداد موالید» استفاده کردهاند، که از دقت نسبتاً کمی در تبیین شرایط جمعیتی کشور برخوردار است.وی تصریح کرد: در بررسی وضعیت باروری هرچند نخستین دادههای آماری مربوط به تعداد تولدها میشوند، ولی بررسی وضعیت باروری کشور با شاخص دقیقتری یعنی «نرخ باروری» تعیین میشود.
به گفته محمودی، نرخ زاد و ولد، سنجهای است که جمعیت شناسان برای نشاندادن سهم موالید جدید در رشد سالانه جمعیت کل و نیز افزایش بالقوه آتی جمعیت به کار میگیرند. یکی از شاخصهای سنجش باروری، نرخ خام زاد و ولد CBR است، خام به این معنا که این سنجه نسبت تعداد تولدها را با تعداد کل جمعیت را نشان میدهد و چون کل جمعیت را شامل میشود، نمیتواند شاخص مناسبی برای مقایسه و تحلیل وضعیت زاد و ولد در کشور باشد.
رئیس موسسه تحقیقات جمعیت کشور ادامه داد: معمولاً نرخ خام تولد، تعداد موالید در یک دوره معین برای هر هزار فرد زنده در نقطه میانی آن دوره بیان شده و نباید با نرخ باروری کل (TFR) اشتباه گرفته شود که شامل زنان در سن باروری در مخرج کسر است.محمودی گفت: بر اساس مطالعات انجام شده در مقیاس بینالمللی، مناسبترین شاخص برای نشان دادن وضعیت زاد و ولد در یک کشور، نرخ باروری کل است که میتواند مبنایی برای مقایسه بین کشورها باشد و بطور معمول هم بر این اساس عمل میشود.
وی ادامه داد: نرخ باروری که از تقسیم تعداد تولدها بر تعداد زنان در سنین باروری به دست میآید، در واقع وضعیت باروری زنان در سنین باروری جامعه را بررسی کرده و مشخص میکند که به ازای هر زن در سن باروری چند فرزند در سنوات باروری متولد شده است.رئیس موسسه تحقیقات جمعیت کشور با بیان اینکه آمار خام اعم از ولادت، ازدواج و طلاق در تحلیلهای جمعیتی کاربرد ندارد، تاکید کرد: بررسی میزان باروری عمومی برای گروههای سنی زنان ۲۵ تا ۳۹ ساله و میزان باروری کل طی دوره ۱۴۰۲- ۱۳۹۹ نشان می دهد که میزان باروری عمومی از سال ۱۴۰۱ به بعد نه تنها تثبیت شده، بلکه مقدار اندکی افزایش داشته است.
محمودی اظهار داشت: نرخ باروری کل پس از هفت سال که کاهش حدود ۲۰ درصدی داشت، بنابر اعلام رسمی سازمان ثبت احوال در سال ۱۴۰۲ نسبت به سال ۱۴۰۱ ثابت مانده است.رئیس موسسه تحقیقات جمعیت کشور با تاکید بر اینکه نرخ باروری در ۱۵ استان کشور نسبت به سال ۱۴۰۱ افزایش یافته و در سه استان بدون کاهش بوده است، گفت: این نتیجه هرچند تا زمانی که نرخ باروری کل حالت افزایشی به خود نگیرد، نمیتواند به ساختار جمعیتی ما کمک شایانی کند، ولی نسبت به قبل دستاورد ولو اندکی محسوب میشود.وی تاکید کرد: در خصوص ارزیابی اثربخشی سیاستهای جمعیتی بر سطح باروری کل، باید گفت که تثبیت یا جلوگیری از کاهش بیشتر باروری کل، به عنوان اثر مثبت قانون تلقی میشود.
در همین پیوند ،رئیس مرکز جوانی جمعیت، سلامت خانواده و مدارس وزارت بهداشت، درمان و آموزش پزشکی با بیان اینکه ایران به سرعت در حال رفتن به سمت چاله جمعیتی است، گفت: در کشور ما متوسط تولد اولین فرزند پس از ازدواج، بالای ۴ سال است یعنی در این جوانها، فرزندآوری در سالهای اول رخ نمیدهد.
صابر جباری فاروقی با تاکید بر لزوم نگاه جامع به چالش های جمعیتی، افزود: ازدواج، فرزندآوری، سقط، ناباروری و مهاجرت، بخشی از چالش های جمعیت هستند و نگاه تک بعدی به جمعیت، نادرست است و ما را به خطا می اندازد. اکنون سبک زندگی و نگاه به مادری تغییر نکرده و بسیاری از افراد علیرغم تحصیل بالا و درآمد مناسب، اقدام به ازدواج و فرزندآوری نمی کنند.وی اظهارداشت: در سیاست های جمعیتی، چند برنامه بالادستی مرتبط با فرزندآوری و جمعیت داریم که شامل سیاست های کلی جمعیت، سیاست های کلی خانواده، سیاست های کلی سلامت و حتی سیاست های کلی رفاه و تامین اجتماعی است.
جباری فاروقی با بیان اینکه ۱۳ استان برخوردار کشور که از نظر درآمد، اشتغال و مسکن کمترین مشکل را دارند، صاحب کمترین میزان باروری کلی در کشور هستند، گفت: اگر ۱۰ میلیون نفری که در سن ازدواج قرار دارند، ازدواج کنند، نرخ باروری در سال های آینده رشد می کند، چون در کشور ما متوسط تولد اولین فرزند پس از ازدواج، بالای ۴ سال است یعنی در این جوانها، فرزندآوری در سالهای اول رخ نمی دهد.
رئیس مرکز جوانی جمعیت، سلامت خانواده و مدارس وزارت بهداشت با اشاره به ضرورت مشارکت همه دستگاه های اجرایی کشور در حوزه جمعیت، یادآور شد: وزارت بهداشت می تواند نقش مهمی در سلامت جمعیت داشته باشد چون مراقبت های قبل، حین و بعد بارداری، سلامت نوزادان و کودکان توسط وزارت بهداشت ارائه می شود بنابراین وزارت بهداشت در حوزه جمعیت، نقش ویژه ای دارد.جباری فاروقی تصریح کرد: در سیاست کنترل جمعیت همه دستگاه ها و وزارت بهداشت نقش خود را به خوبی انجام دادند.
به گفته وی، در راستای افزایش نرخ رشد جمعیت، وزارت بهداشت است که با تمام توان برای جوانی جمعیت کار می کند. مهمترین مساله در رشد جمعیت و فرزندآوری، فرهنگسازی است تا انگاره های ذهنی مردم برای سرمایه دانستن فرزند به جای هزینه، تغییر یابد.
ثبت دیدگاه