چرا برنج ایرانی گران شد؟

در کنار این موارد، کم‌آبی و کاهش تولید در بسیاری از استان‌های شمالی کشور نیز نقش پررنگی در کاهش عرضه داشته است. بر اساس گزارش‌ها، سطح زیرکشت برنج در برخی مناطق به دلیل کمبود منابع آب و تغییرات اقلیمی کاهش یافته و همین مسئله فشار مضاعفی بر بازار وارد کرده است.
کارشناسان بر این باورند که در صورت مدیریت بهینه منابع آب، گسترش کشت ارقام پربازده و تقویت ذخایر راهبردی، می‌توان بخشی از این نوسانات را کنترل و ثبات نسبی را به بازار برگرداند. معاون امور زراعت وزیر جهاد کشاورزی در گفت‌وگویی با صدا و سیما، از افزایش سطح نفوذ بذر گواهی‌شده برنج از ۵ درصد به ۴۰ درصد تا پایان طرح جهش تولید خبر داد.وی اظهار کرد: در سال ۱۴۰۴ در ۱۰ هزار هکتار از شالیزارهای شمال کشور بذرهای اصلاح‌شده شامل ارقام «توکا»، «امید»، «هستی» و «کوهسار» کشت شده‌اند که عملکرد آنها یک تا دو تن در هکتار بیش از ارقام محلی است.
معاون وزیر جهاد کشاورزی با اشاره به اجرای طرح جهش تولید برنج از سال گذشته افزود: افزایش بهره‌وری و جلوگیری از هدررفت محصول از مهم‌ترین اهداف این طرح است که در صورت تداوم، طی یک برنامه پنج‌ساله، کشور را به حدود ۹۰ درصد خودکفایی در تأمین این محصول راهبردی خواهد رساند.
کریم اخوان رئیس انجمن برنج ایران اظهار کرد: برنج ایرانی که در نخستین هفته‌ها با قیمت حدود ۲۰۰ هزار تومان در کارخانه‌ها عرضه می‌شد، طی مدت کوتاهی با افزایش مستمر مواجه شد. این محصول ابتدا در محدوده ۱۷۵ تا ۲۰۰ هزار تومان قرار داشت، اما هم‌اکنون نرخ کارخانه‌های شمال به ۲۴۵ هزار تومان رسیده و بسته به کیفیت، بین ۴۰ تا ۵۰ هزار تومان تفاوت قیمت دارد. در صورت بسته‌بندی، این رقم به حدود ۲۷۰ هزار تومان می‌رسد که به معنای عرضه در سطح خرده‌فروشی با نرخ نزدیک به ۳۰۰ هزار تومان است. به گفته فعالان بخش، چنین قیمتی در ابتدای فصل نه به نفع تولیدکننده است و نه مصرف‌کننده، چرا که در صورت کاهش قدرت خرید مردم، تولید به سمت کالاهای جایگزین سوق پیدا می‌کند و بازار برنج آسیب می‌بیند.
وی افزود: مشکل اصلی این است که از بهمن‌ماه سال گذشته تاکنون هیچ ارزی برای واردات تخصیص نیافته و تامین نشده است و حتی بخشی از تعهدات آذرماه و دی‌ماه نیز هنوز تأمین نشده است. این شرایط موجب شده بسیاری از تأمین‌کنندگان خارجی به دلیل دریافت نکردن مطالبات، از تحویل اسناد محموله‌ها خودداری کنند و برخی بازرگانان مجبور به خرید نقدی یا استفاده از روش‌های پرهزینه و اعتبارات خود شوند که این شیوه دیگر پاسخگو نیست.
رئیس انجمن برنج ایران ادامه داد: مسئولان بخش هشدار می‌دهند در صورتی که بانک مرکزی نسبت به پرداخت ارزهای تخصیص‌یافته اقدام نکند، اجرای برنامه واردات و توزیع ۱۵۰ هزار تن برنج در هاله‌ای از ابهام قرار خواهد گرفت. تأخیرهای چندماهه در تخصیص ارز، هزینه‌های سنگینی به همراه دارد و حتی ممکن است موجب توقف واردات شود؛ موضوعی که می‌تواند مستقیماً بر بازار داخلی و قیمت برنج ایرانی نیز اثر بگذارد. وی افزود: بانک مرکزی در این زمینه تعلل بسیار زیادی دارد. الان ۸ ماه است که ارزی تخصیص نیافته و در صورت عدم تخصیص ارز دیگر بر اساس اعتبارات نیز برنج مورد نیاز تامین نخواهد شد.
وی درباره پیش‌بینی اوضاع بازار برنج در ماه‌های آینده اظهار کرد: در حوزه تولید، آمارهای جدید وزارت جهاد کشاورزی نشان می‌دهد که امسال تولید برنج داخلی با کاهش چشمگیر مواجه خواهد شد. در حالی که سال گذشته رقم تولید بین ۲.۵ تا ۲.۸ میلیون تن اعلام شده بود، امسال برآوردها در محدوده ۱.۶ تا ۱.۸ میلیون تن قرار گرفته که واقع‌بینانه‌تر است. این کاهش عمدتاً ناشی از کم‌آبی و شرایط اقلیمی بوده است. به‌طور کلی برآورد جهاد نشان می‌دهد که در سال جاری ۷۰۰ تا ۸۰۰ هزار تن میزان تولید نسبت به سال گذشته کاهش داشته است.
اخوان تاکید کرد: برای جبران این کسری، کشور نیازمند واردات حداقل ۱.۵ میلیون تن برنج خواهد بود. با این حال، تحقق این هدف منوط به تخصیص به‌موقع ارز است. در غیر این صورت، افزایش فشار بر بازار داخلی و رشد بیشتر قیمت برنج ایرانی اجتناب‌ناپذیر خواهد بود.
وی افزود: در خصوص چشم‌انداز بازار، پیش‌بینی‌ها حاکی از آن است که در صورت ثبت سفارش و تخصیص ارز به موقع، امکان واردات و توزیع به‌موقع برنج فراهم خواهد شد و تعادل نسبی در بازار برقرار می‌شود. همچنین به دلیل تنوع ذائقه و فرهنگ غذایی در مناطق مختلف کشور، ضرورت دارد طیف متنوعی از برنج‌های وارداتی مجوز ورود پیدا کنند تا هم پاسخگوی نیاز مناطق جنوبی و هم ذائقه خانوارهای مناطق شمالی و مرکزی باشند که در غیر این صورت، محدودیت در واردات و تداوم کمبود داخلی، می‌تواند بازار برنج را با نوساناتی روبه‌رو کند.
وی در خصوص افزایش قیمت برنج تصریح کرد: گرانی کنونی نه به نفع مصرف‌کننده است و نه تولیدکننده؛ چرا که قدرت خرید خانوارها اجازه مصرف مستمر این محصول را نمی‌دهد و در بلندمدت، این مسئله به کاهش تقاضا و آسیب به تولید داخلی منجر خواهد شد. در کنار این مسئله، انتظار تورمی کشاورزان که تجربه فروش با قیمت‌های بالا در سال گذشته را در ذهن دارند، به افزایش قیمت‌های پیشنهادی دامن زده و دیگر راضی به فروش برنج به کمتر از ۲۵۰ هزار تومان نیستند؛ اما می‌توان به این نکته نیز اشاره کرد که در زمان فراوانی قیمت آن متعادل بوده و در زمان کاهش ذخایر قیمت آن کمی افزایشی شده است.
اخوان در پایان افزود: از سوی دیگر، نبود ذخایر برنج کهنه در انبارها و کاهش تولید به دلیل کم‌آبی، زمینه جهش قیمتی را تشدید کرده است. راهکار اصلی کنترل بازار؛ در واردات کافی و به‌موقع برنج‌های قابل رقابت با محصول داخلی است و البته که تخصیص ارز باید به موقع انجام شود.