صالح قاسمی، نویسنده و پژوهشگر حوزه جمعیت و مولف مجموعه جنگ جهانی جمعیت اظهار کرد: سال گذشته(۱۴۰۳) خبر نادرستی مبنی بر افزایش جمعیت ایران به ۹۲ میلیون نفر در رسانهها منتشر شد، در حالی که جمعیت کشور اکنون اندکی بیش از ۸۷ میلیون نفر است و هیچگاه هم به عدد ۹۲ میلیون نرسیده است، اگر چه گوینده خبر بعداً آن را تکذیب کرد اما اثر اولیه باقی ماند و در ذهن مخاطبان جا گرفت.
قاسمی با انتقاد از آنچه که دستکاری در شاخصهای جمعیتی نام میبرد، گفت: بهعنوان نمونه بهجای تعریف سالمندی از ۶۰ سال به بالا که اکنون حدود ۱۴ درصد جامعه را دربر میگیرد، برخی آن را ۶۵ سال به بالا در نظر میگیرند تا آمار سالمندان کمتر به نظر برسد. این تغییر در تعریف، واقعیت جامعه را تغییر نمیدهد و ایران با سرعت به سمت سالمندی پیش میرود.
این جمعیتپژوه ادامه داد: مسئله مهم در تحولات جمعیتی ایران، سرعت کاهش نرخ باروری بود. ما از بیش از شش فرزند به ازای هر مادر به کمتر از دو فرزند رسیدهایم و این تغییر در بازه زمانی کوتاه ۲۵ ساله رخ داد که در دنیا بیسابقه است.دبیر مرکز مطالعات راهبردی جمعیت با بیان اینکه اقتصاد جهانی بر پایه جمعیت بنا شده و قدرت اقتصادی از کشورهای صنعتی به سمت کشورهای نوظهور یعنی کشورهایی که جمعیت جوان و فعال دارند، در حال حرکت است، تصریح کرد: ایران اگر بخواهد در آینده اقتصادی جهان سهم قابل توجهی داشته باشد ناگزیر است به جمعیت و پویایی آن توجه کند.
این جمعیتپژوه با اشاره به پیشبینیهای جمعیتی، افزود: اگر روند فعلی ادامه یابد، در حدود سال ۱۴۱۵ نرخ رشد طبیعی جمعیت ایران به صفر خواهد رسید و از حوالی سال ۱۴۲۰ رشد منفی جمعیت آغاز میشود. بر اساس الگوهای آیندهپژوهی روند فعلی، جمعیت ایران هیچگاه به عدد ۱۰۰ میلیون نفر نخواهد رسید و سقف جمعیتی کشور در سال ۱۴۲۰ حدود ۹۲ میلیون نفر پیشبینی میشود.
قاسمی با بیان اینکه سطح جانشینی در ایران با توجه به شرایط خاص کشور ۲.۱ فرزند به ازای هر زن نیست، بلکه ۲.۳ فرزند است، گفت: قانونگذار در برنامه هفتم توسعه و قانون حمایت از خانواده و جوانی جمعیت نیز هدفگذاری کرده که نرخ باروری کلی کشور به حداقل ۲.۵ فرزند برسد.
وی با اشاره به اینکه در سال ۱۴۰۳ برای نخستین بار طی ۶۵ سال گذشته تعداد موالید به زیر یک میلیون تولد رسید، افزود: سال گذشته با ثبت ۹۷۹ هزار تولد، کمترین آمار موالید در تاریخ معاصر ایران به ثبت رسید.این جمعیتپژوه، سالمندی را چالشی پرهزینه برای کشور دانست و گفت: سالمندی علاوه بر تحمیل هزینههای اجتماعی و اقتصادی، ریتم عمومی جامعه را کند میکند که برای کشوری مثل ایران خوشایند نیست.
دبیر مرکز مطالعات راهبردی جمعیت تأکید کرد: فرزندآوری مسئلهای شخصی است، اما این انتخاب شخصی آثار عمیقی بر مسائل عمومی کشور دارد. از اینرو پیشگیری از ناباروری ثانویه (ابتلا به ناباروری) باید در دستور کار نهادهای سلامت قرار گیرد؛ چرا که پیشگیری در شرایط فعلی بسیار مهم است.
او خطاب به زوجهای جوان هشدار داد: باید با صدای بلند گفت که فرصت فرزندآوری آنقدر گسترده نیست که تصور میکنند؛ خیلی زود دیر میشود. در پژوهشی که انجام دادیم، ۸۹ درصد زوجهای مبتلا به ناباروری ثانویه تصور میکردند همواره فرصت بچهدار شدن خواهند داشت، در حالیکه چنین نیست.
قاسمی در عین حال به برخی نشانههای مثبت در تحولات جمعیتی اخیر اشاره کرد و گفت: میانگین فاصله ازدواج تا تولد نخستین فرزند که به بیش از پنج سال رسیده بود، اخیراً ۰.۳ سال کاهش یافته است. همچنین تولد فرزندان سوم، چهارم و پنجم رو به افزایش است و میل به داشتن فرزند سوم نیز ۱۱ درصد بیشتر شده است. این تغییرات هرچند به معنای رشد شاخص ها نیست اما نشان میدهد قبح فرزندآوری بیشتر در حال شکستن و تغییر است و فرزندآوری به ارزش اجتماعی مبدل میشود.
در همین پیوند مرضیه وحید دستجردی دبیر ستاد ملی جمعیت با هشدار نسبت به کاهش ۹ درصدی تولدها در ۶ ماهه نخست امسال، گفت: ادامه این روند میتواند ایران را در آیندهای نهچندان دور با موج گسترده سالمندی و تبعات سنگین اجتماعی و درمانی روبهرو کند.وی با وخیم دانستن وضعیت فرزندآوری در کشور اظهار کرد: هر سال تعداد تولد در حال کاهش است. میزان تولد در ششماهۀ اول امسال نسبت به مدت مشابه سال گذشته، ۹ درصد کاهش یافته است.
وی با بیان اینکه تداوم این روند، کشور را با مشکلات گسترده روبهرو میکند، افزود: اگر جمعیت به سمت سالمندی حرکت کند، نظام سلامت با چالشهای سنگین در حوزه مراقبت از سالمندان و هزینههای درمانی آنان مواجه خواهد شد.او با اشاره به آمار ناباروری در کشور گفت: در حال حاضر حدود ۱۵ درصد زوجهای ایرانی نابارور هستند. این در حالی است که هزینه های درمان ناباروری بسیار بالا اما در عین حال مؤثر است.
۰۶ مهر ۱۴۰۴ - ۱۸:۲۷
کاهش بیسابقه نرخ باروری ایران در ۳۰ سال گذشته؛
دبیر مرکز مطالعات راهبردی جمعیت با هشدار نسبت به پیامدهای کاهش شتابان نرخ باروری در ایران، گفت: با ادامه روند کنونی، نرخ رشد جمعیت کشور تا سال ۱۴۱۵ به صفر خواهد رسید و پیشبینیها نشان میدهد ایران هیچگاه جمعیت ۱۰۰ میلیون نفر را تجربه نخواهد کرد.
ثبت دیدگاه