نیاز بورس به رهایی از محدودیت‌های ساختاری!

بازار سرمایه در ایران سال‌هاست با ضعف‌های ساختاری در حوزه شفافیت خبری و نبود عدالت اطلاعاتی روبه‌روست. انتشار دیرهنگام گزارش‌ها، تناقض در صورت‌های مالی شرکت‌ها، معاملات بلوکی مشکوک و دسترسی نابرابر به اخبار باعث شده اعتماد عمومی به بورس به‌شدت آسیب ببیند. این چرخه معیوب موجب شده تا فعالان بازار سرمایه بارها با نوسانات شدید، تصمیمات ناگهانی و روندهای غیرقابل پیش‌بینی مواجه شوند؛ مسائلی که کارایی و اعتبار بازار را زیر سؤال برده است.
در همین راستا، بهمن فلاح، کارشناس بازار سرمایه با انتقاد از رانت‌های اطلاعاتی در بورس گفت: ابتدا شایعات در بازار شکل می‌گیرد، سپس همان اطلاعات در فضای مجازی منتشر می‌شود، بعد رسانه‌ها به آن می‌پردازند و در نهایت، طی آخرین مرحله، انتشار روی کدال انجام می‌شود.
فلاح افزود: به همین دلیل است که فعالان بازار به کدال لقب قبرستان ناشران داده‌اند. این موضوع به‌وضوح نشان می‌دهد بازار ما پایدار نیست و دلیل اصلی آن هم ناکارایی اطلاعاتی است.فلاح بیان کرد: وقتی اطلاعات دست‌دوم در فضای مجازی می‌آید و بعد اطلاعات دست‌سوم روی کدال منتشر می‌شود، این یعنی بازار غیرکاراست. چنین روندی باعث نبود شفافیت، بی‌اعتمادی به ماهیت بازار و در نهایت بی‌اعتباری آن می‌شود.این کارشناس بازار سرمایه گفت: بارها مشاهده کرده‌ایم که ناشران اطلاعات را با تاخیر منتشر کرده‌اند یا حتی برای اغفال بازار و جمع‌آوری سهام گزارش‌های کاذب داده‌اند؛ معاملات بلوکی کاذب، گزارش‌سازی یا تعدیل‌های ناگهانی، نمونه‌های بارز این موضوع هستند. به نظر من ناشران باید بابت این ناکارآمدی اطلاعاتی جریمه شوند.فلاح توضیح داد: نمونه بارز، گزارش‌های شرکت داروسازی برکت در سال‌های گذشته بود. زیرمجموعه‌های این شرکت گزارش‌های مثبت می‌دادند، اما در نهایت گزارش ۱۲ماهه بدون هیچ توضیحی با تعدیل منفی سنگین منتشر شد.وی افزود: شرکت‌های پالایشی نیز که هر سال با مشکل گزارش‌دهی و شفافیت مواجه هستند. گزارش‌های این شرکت‌ها پر از ابهام است و گاهی برای مدتی طولانی نماد شرکت متوقف می‌شود.
این کارشناس بازار سرمایه افزود: در حالی که حقوقی‌ها با معاملات روزانه، گزارش‌سازی و اطلاعات کاذب بازار را می‌چرخانند، تمرکز ناظر سازمان تنها روی حقیقی‌هاست.فلاح افزود: کافی است یک کد حقیقی، قیمت سهم را یک درصد جابه‌جا کند، بلافاصله اخطار می‌گیرد و پس از چند بار، کد معاملاتی‌ او مسدود می‌شود.
فلاح تاکید کرد: در مدیریت مالی شرط اول بازار کارا، شفافیت اطلاعاتی و دسترسی برابر همه سهامداران به اطلاعات است. اما در بازار ما چنین چیزی وجود ندارد.» او تاکید کرد: «نه‌تنها عدالت اطلاعاتی وجود ندارد، بلکه روند فعلی به ضرر بازار و فعالان آن است.
در همین پیوند،رضا خانکی، کارشناس باسابقه بازار سرمایه، با انتقاد از محدودیت‌های ساختاری موجود در بورس، تأکید کرد زمان برچیدن دامنه نوسان، حجم مبنا و توقف و بازگشایی‌های دستوری فرارسیده است.او گفت این ابزارها بازار را از کارکرد طبیعی دور کرده و به «نابازار» بدل ساخته‌اند.به گفته خانکی، مخالفت برخی افراد موسوم به «پیشکسوت‌های بازار سرمایه» با تغییر دامنه نوسان و حجم مبنا، راه بهبود را مسدود کرده است. او با اشاره به جلسه اخیر وزیر اقتصاد با این گروه اظهار داشت: با وجود ۲۰ سال فعالیت مستمر، ما را پیشکسوت نمی‌دانند و صدا و نظر ما نادیده گرفته می‌شود.
وی یادآور شد که وجود این دو محدودیت، مانع واکنش سریع قیمت‌ها به تحولات بنیادی می‌شود. نمونه آن، سهامی است که با یک‌سوم بهای واقعی معامله می‌شود اما به‌دلیل محدودیت‌ها، رسیدن به ارزش واقعی‌اش ماه‌ها طول می‌کشد.خانکی استدلال رایج درخصوص نیاز ایران به دامنه نوسان را بی‌پایه دانست: بازار ارز دیجیتال، دلار، طلا و مسکن سقف نوسان ندارند و منطقی‌تر عمل می‌کنند. او این ابزار را «صف‌ساز» و تقویت‌کننده جایگاه ممتاز دولت در خرید و فروش ارزان خواند.
او افزود اگر دامنه نوسان حذف شود، در شرایط افت فعلی بازار حتی با ریزش ۱۰ تا ۱۵ درصدی دیگر سرمایه‌گذاران حقیقی و حقوقی ناچار می‌شوند بر مبنای قیمت‌های واقعی معامله کنند و فرصت‌های بهتری برای خرید بخش حقیقی ایجاد می‌شود.این تحلیلگر بازار سرمایه تأکید کرد که شرکت‌های حاضر در بورس باید از شمول هرگونه قیمت‌گذاری دولتی خارج شوند. او به نمونه‌های صنعت برق، خودروسازی و پتروشیمی اشاره کرد و گفت: دولت اگر قصد تعیین نرخ دارد، این سیاست باید شامل شرکت‌های غیربورسی شود.
خانکی نرخ فروش ارز شرکت‌ها به قیمت نیما را خلاف حق مردم دانست و خواستار مبنا قرار گرفتن نرخ بازار آزاد برای معاملات آن‌ها شد. به اعتقاد او، مسئولیت سازمان بورس تضمین شفافیت است، نه کنترل نوسان شاخص.خانکی با انتقاد از ساختار خودانتظام سازمان بورس گفت: وقتی از این سازمان شکایت می‌کنید، قوه قضائیه پرونده را دوباره به همان سازمان برمی‌گرداند.
وی پیش‌بینی کرد که با حذف دامنه نوسان و حجم مبنا، ارزش معاملات روزانه حتی در شرایط بحرانی به ۲۰ تا ۳۰ هزار میلیارد تومان خواهد رسید و انگیزه سرمایه‌گذاران برای خرید افزایش می‌یابد.خانکی معتقد است ادامه این سیاست‌ها به سود گروهی محدود و به زیان عموم سرمایه‌گذاران است.