علت طوفان گرد و خاک در پایتخت چیست؟

فاطمه کریمی مدیر عامل شرکت کنترل کیفیت هوا درباره دلایل علت وقوع طوفان‌های گرد و خاک همچنین رگبار در تهران اظهار کرد: در فصل بهار و تا حدودی تابستان، شهر تهران به‌طور مکرر با پدیده‌های جوی گذرا شامل وزش باد شدید، طوفان‌های لحظه‌ای، افزایش غلظت ذرات معلق به‌ویژه ذرات معلق کوچک‌تر از ۱۰ میکرون رگبارهای کوتاه‌مدت و وقوع رعد و برق مواجه می‌شود. این پدیده‌ها معمولاً در بازه زمانی کوتاهی رخ می‌دهد و به‌سرعت نیز پایان می‌یابد.به گفته وی شکل‌گیری این پدیده‌ها نتیجه‌ی برهم‌کنش چند عامل جوی و محیطی است که در این فصل‌ بهار و تابستان به‌طور محسوسی تشدید می‌شود.
مدیر عامل شرکت کنترل کیفیت هوای شهرداری تهران در ادامه گفت: تابش شدید خورشید به‌ویژه درساعات بعدازظهر، موجب گرمایش سطح زمین و در نتیجه افزایش دمای لایه‌های پایینی جو می‌شود. این فرایند باعث سبک‌شدن هوای نزدیک به سطح زمین و افزایش پتانسیل صعود آن می‌شود. اگر اختلاف دما بین سطح زمین و لایه‌های بالاتر جو به حد کافی زیاد باشد، شرایط لازم برای ناپایداری هوا فراهم می‌شود و در صورت مهیا بودن رطوبت کافی، این ناپایداری باعث تشکیل ابرهای عمودی و باران‌زا می‌شود. این ابرها می‌توانند منشأ رگبار، رعد و برق و طوفان‌های محلی باشد. کریمی افزود: در اطراف شهر تهران، دشت‌هایی با پوشش گیاهی ضعیف وجود دارند که هنگام غروب آفتاب و تاریکی شامگاهی به‌سرعت گرمای خود را از دست می‌دهند. در نتیجه در ساعات پایانی روز، اختلاف فشار میان این مناطق و بافت شهری تهران ایجاد می‌شود. این اتفاق باعث حرکت سریع توده هوای خنک‌تر و متراکم‌تر از حاشیه به سمت نواحی گرم‌تر و کم‌فشارتر درون شهر می‌شود، به همین دلیل در ساعات پایانی روز و اواخر شب وزش باد شدید و گرد و خاک بیشتری رخ می‌دهد.به گفته مدیرعامل شرکت کنترل کیفیت هوای شهرداری تهران ، گرد و غبار معلق در هوا بیشتر منشاء طبیعی دارد و می‌تواند در شرایط خاص به‌عنوان هسته‌های تراکم عمل و به‌صورت مقطعی به رشد سریع ابرهای باران‌زا کمک کند.
وی ادامه داد: هجوم ریزگردها تحت تأثیر بادهای شدید به‌صورت خاص در افزایش غلظت و شاخص آلاینده ذرات معلق نسبتاً درشت کوچک‌تر از ۱۰ میکرون نقش بیشتری دارد، درحالی‌که در حالت معمول آلودگی شهر تهران عمدتاً تحت تأثیر ذرات معلق ریز و انسان‌ساز کوچک‌تر از ۲.۵ میکرون قرار دارد و بالاتر بودن شاخص ذرات معلق کوچک‌تر از ۱۰ میکرون از ذرات معلق کوچک‌تر از ۲.۵ میکرون تأییدی بر گسیل حجم زیادی از گرد و خاک به شهر است که اندازه درشت‌تری دارد و عمدتاً منشأ طبیعی مانند شن بیابان، ذرات معدنی و گرده گیاهان و … دارد. در این شرایط شاخص آلاینده ذرات معلق کوچک‌تر از ۱۰ میکرون به صورت فزاینده و مقطعی حتی فراتر از عدد ۳۰۰ نیز افزایش می‌یابد، با این حال این شرایط عمدتاً پایدار نیست و پس از عبور سامانه حاوی گرد و خاک، این ذرات به دلیل وزن بیشتر به‌سرعت ته‌نشین می‌شود و شرایط کیفی هوا بهبود می‌یابد.
کریمی در پایان گفت: این ذرات با توجه به اینکه بیشتر منشأ طبیعی دارند تأثیرات کمتری نسبت به ذرات ریز بر سلامتی می‌گذارند و بخش عمده‌ای از آن‌ها توسط نایژه‌ها متوقف می‌شود و نمی‌توانند به عمق ریه‌ نفوذ کنند، در حالی‌که ذرات ریز کوچک‌تر از ۲.۵ میکرون به دلیل اندازه و وزن کمتر ماندگاری بیشتر دارند و به دلیل ساختار و ترکیب شیمیایی پیچیده و انسان‌ساز، سمی‌تر و خطرناک‌تر هستند.
گفتنی است، آسمان استان تهران براساس بررسی‌ پیش‌بینی‌ شرایط جوی پیش‌رو، تا پنج‌شنبه (۲۵ اردیبهشت ماه) صاف تا قسمتی ابری است اما با وزش باد و افزایش ابر در ساعت بعد از ظهر و در طول عصر و شب به‌ویژه در مناطق جنوبی و غربی با وزش باد شدید همراه خواهد شد. بیشینه دمای استان تهران روز شنبه با مقدار ۳۵ درجه سانتیگراد به ثبت رسیده است، در طول روزهای آینده با روند افزایش نسبی دما همراه است. از سوی دیگر تا روزهای پایانی هفته با افزایش میزان ناپایداری‌های جوی روبرو خواهد شد. بر همین اساس وزش باد خیلی شدید، افزایش گرد و خاک و کاهش کیفیت هوا نیز دور از انتظار نیست.
در ادامه هفته جاری، طی روزهای سه شنبه و چهارشنبه (۲۳ و ۲۴ اردیبهشت‌ماه) بر میزان ناپایداری‌های جوی در سطح استان تهران افزوده خواهد شد و به همین سبب گاهی وزش باد خیلی شدید و افزایش گردوخاک و کاهش کیفیت هوا مورد انتظار است. امروز رگبار و رعد و برق پراکنده در ارتفاعات پیش‌بینی شده است. این شرایط در طول چهارشنبه و پنجشنبه در بخش‌های شمالی استان تهران ادامه خواهد یافت.همچنین الگوهای همدیدی و بررسی نقشه‌های پیش‌یابی نشان داده است که در طول سه روز آینده، روند تغییرات دما در سطح استان تهران با افزایش نسبی همراه خواهد بود.