سلیم جوهری، معاون بهرهبرداری شرکت واحد اتوبوسرانی تهران در مصاحبهای اعلام کرد که از روز هفتم اسفند، سرویسهای ویژه بانوان با نصب نشان مشخص «ویژه بانوان» در خطوط منتخب فعال میشوند. به گفته او، این سرویسها در دو بازه زمانی ۹ تا ۱۲ صبح و ۱۵ تا ۱۹ عصر و با سرفاصله ۳۰ دقیقهای حرکت میکنند. جوهری تأکید کرده که اجرای این طرح بخشی از تمهیدات خدماتی برای مدیریت حجم بالای سفرهای شهری در روزهای پایانی سال است.
شرکت واحد اتوبوسرانی تهران که زیرمجموعه مدیریت شهری شهرداری تهران محسوب میشود، در سالهای اخیر با چالشهای متعددی از جمله فرسودگی ناوگان، کمبود اتوبوس و افزایش تقاضای سفر روبهرو بوده است. بر اساس گزارشهای رسمی، بخشی از ناوگان فعال پایتخت عمر بالایی دارد و پاسخگوی کامل نیاز شهروندان نیست. در چنین شرایطی، اختصاص بخشی از ظرفیت موجود به سرویسهای ویژه، موافقان و مخالفان خود را دارد.
در همین راستا ،فرهاد اسدی، کارشناس حوزه شهری میگوید: واقعیت این است که اسفندماه در تهران همواره با افزایش قابل توجه سفرهای درونشهری همراه است. خریدهای نوروزی، مراجعات اداری، تسویههای پایان سال و امسال نیز تقارن با ماه رمضان، حجم تردد را بالا برده است. در بسیاری از خطوط اتوبوسرانی، بهویژه در ساعات آغازین صبح و پایان وقت اداری، ازدحام به اوج میرسد.
او میافزاید: در چنین فضایی، موضوع امنیت و آسایش زنان در وسایل حملونقل عمومی همواره یکی از دغدغههای جدی بوده است. تجربه سالهای گذشته نشان داده که در برخی خطوط پرتردد، بهویژه در ساعات اوج، تراکم جمعیت بهگونهای است که فضای کافی برای جابهجایی راحت و ایمن فراهم نیست.این کارشناس حوزه شهری در ادامه اظهار میدارد: اگر از این منظر، به ماجرا نگاه کنیم اختصاص سرویسهای ویژه بانوان میتواند بهعنوان اقدامی حمایتی تفسیر شود. اما مساله اینجاست که آیا خطوط حمل و نقل ظرفیت تردد را دارند یا نه.اسدی خاطرنشان میکند: چنین طرحهایی بیش از آنکه راهکاری ساختاری باشد، پاسخی مقطعی به یک مسأله ریشهای است. تجربه سالها رصد میدانی نشان میدهد که در اغلب ایستگاههای اتوبوس، بهویژه در ساعات شروع و پایان کار، تعداد مردان بهمراتب بیشتر از زنان است. این به دلیل الگوی اشتغال و توزیع شغلی در شهر است. بنابراین وقتی تقاضای غالب از سوی مردان است، اختصاص اتوبوس جداگانه برای بانوان باید با دقت و بر اساس آمار دقیق انجام شود.او میافزاید: پرسش اصلی این است که آیا ناوگان اتوبوسرانی تهران آنقدر گسترده و کافی است که بتوان بخشی از آن را به صورت مجزا به گروه خاصی اختصاص داد، بدون آنکه فشار بیشتری به سایر مسافران وارد شود؟
اسدی ادامه میدهد: وقتی در بسیاری از خطوط، فاصله حرکت اتوبوسها طولانی است و شهروندان در سرما و گرما منتظر میمانند، اولویت باید افزایش تعداد اتوبوسها باشد، نه تفکیک آنها. اگر تعداد کل اتوبوسها افزایش نیابد، نتیجه عملی چنین طرحی ممکن است افزایش ازدحام در سرویسهای عادی باشد. به بیان دیگر، بخشی از ظرفیت شبکه جدا میشود، اما تقاضای کل کاهش نمییابد.
اما مدافعان طرح به تجربه واگنهای ویژه بانوان در مترو اشاره میکنند. در شبکه متروی مترو تهران سالهاست که بخشی از واگنها به زنان اختصاص یافته و این مدل تا حدی پذیرفته شده است. با این حال، تفاوت مهمی میان مترو و اتوبوس وجود دارد. مترو از ظرفیت جابهجایی بسیار بالاتری برخوردار است و امکان افزودن یا کاستن واگنها با انعطاف بیشتری فراهم است، در حالی که ناوگان اتوبوسرانی به دلیل محدودیت تعداد خودرو و راننده، انعطاف کمتری دارد.
اسدی با اشاره به این موضوع میگوید: در مترو، وقتی تقاضا بالا میرود، میتوان با افزایش سرفاصله یا افزودن قطار، بخشی از فشار را مدیریت کرد. اما در اتوبوسرانی، هر دستگاه اتوبوس یک واحد مستقل است. اگر آن را از چرخه عمومی خارج کنیم، عملاً ظرفیت شبکه کاهش مییابد، مگر اینکه جایگزین داشته باشیم.او ادامه میدهد: مسأله امنیت زنان در حملونقل عمومی موضوعی انکارناپذیر است.
این کارشناس شهری تاکید میکند: راهحل پایدار برای ایجاد این امنیت اما افزایش نظارت، آموزش شهروندی، حضور نیروهای انتظامی یا ناظران شهری و ارتقای فرهنگ عمومی است، نه صرفاً جداسازی فیزیکی. اگر ریشه مشکل، کمبود فضا و تراکم بیش از حد است، باید با توسعه ناوگان و بهبود مدیریت ترافیک به آن پاسخ داد.
اسدی با اشاره به چگونگی تامین مالی این پروژه میگوید: توسعه ناوگان اتوبوسرانی نیازمند سرمایهگذاری سنگین است؛ از خرید اتوبوسهای جدید گرفته تا نگهداری و تأمین قطعات. در سالهای اخیر، مدیریت شهری بارها از کمبود منابع برای نوسازی ناوگان سخن گفته است. در این شرایط آیا بهتر نیست منابع محدود صرف افزایش تعداد کل اتوبوسها شود تا همه شهروندان – اعم از زن و مرد – از خدمات سریعتر و باکیفیتتر بهرهمند شوند؟
راهاندازی اتوبوسهای ویژه بانوان در تهران را میتوان تلاشی برای پاسخ به یک مطالبه اجتماعی دانست؛ مطالبهای که بر امنیت و آسایش زنان در فضای عمومی تأکید دارد. با این حال، موفقیت این طرح در گرو چند شرط اساسی است: نخست، شفافیت در ارائه آمار تقاضا و میزان استفاده از این سرویسها؛ دوم، اطمینان از اینکه اجرای طرح به کاهش کیفیت خدمات عمومی منجر نمیشود؛ و سوم، حرکت همزمان به سمت افزایش تعداد و کیفیت ناوگان.
اگر این اقدام صرفاً در حد یک طرح مناسبتی برای ایام پایانی سال باقی بماند، شاید بتوان آن را راهکاری موقت برای مدیریت پیک سفرها دانست. اما اگر قرار است به سیاستی دائمی تبدیل شود، لازم است با نگاه کارشناسی، ارزیابی دقیق و در نظر گرفتن ظرفیت واقعی شبکه حملونقل عمومی پایتخت اجرا شود.
تهران شهری با جمعیتی میلیونی و شبکهای گسترده از سفرهای روزانه است. هر تصمیم در حوزه حملونقل عمومی، تأثیری مستقیم بر کیفیت زندگی شهروندان دارد. پرسش کلیدی این است: آیا تفکیک، بدون توسعه زیرساخت، میتواند پاسخگوی شهری به وسعت تهران باشد؟ یا آنکه نخست باید کمبود مزمن ناوگان را درمان کرد و سپس به سراغ سیاستهای تکمیلی رفت؟ پاسخ به این پرسش، آینده این طرح و رضایت شهروندان را رقم خواهد زد.
۰۵ اسفند ۱۴۰۴ - ۱۶:۱۴
همزمان با فرارسیدن ماه مبارک رمضان و روزهای پایانی سال، مدیریت شهری پایتخت از راهاندازی اتوبوسهای ویژه بانوان در برخی خطوط منتخب خبر داده است؛ تصمیمی که به گفته مسئولان با هدف تأمین رفاه، ایمنی و آرامش بیشتر زنان در ایام پرتردد اسفندماه اتخاذ شده، اما در عین حال پرسشهایی جدی درباره اولویتبندی منابع، کمبود ناوگان و رویکردهای بلندمدت حملونقل شهری را نیز برانگیخته است.
ثبت دیدگاه