شرایط برای تک نرخی شدن ارز فراهم نیست؟

این تصمیم در قالب سامانه ارز تجاری مرکز مبادله ارز و طلای ایران از سوم آذر به‌صورت رسمی برای خرید و فروش ارز راه‌اندازی شد و از سوم دی ماه همه واردکنندگانی که از ارز نیمایی استفاده نمی‌کنند، مکلف شدند ارز خود را از سامانه ارز توافقی دریافت کنند. علاوه بر این، از آنجایی که قرار بود سامانه ارز نیما به بازار ارز توافقی منتقل و نرخ آن را به نرخ ارز توافقی نزدیک شود، مقرر شد از روز شنبه ۲۴ آذرماه، نرخ ارز سامانه نیما مانند ارز توافقی بر اساس حراج شکل بگیرد و سقف قیمت ارز در این سامانه برداشته شد. کارشناسان پیش‌بینی می‌کنند اجرای این تصمیمات منجر به افزایش صادرات صادرات کنندگان بزرگ و کاهش تقاضای واردات شود.
محمد لاهوتی رئیس کنفدراسیون صادرات ایران درباره برداشته شدن سقف نرخ در نیما اظهار کرد: این موضوع یکی از درست‌ترین تصمیماتی بوده که از سال ۱۳۹۷ به این سو گرفته شده زیرا با نزدیک کردن نرخ‌های ارز عملاً بساط رانت در بحث واردات کاهش می‌یابد. نزدیک شدن نرخ به نرخ‌های واقعی در آینده‌ای نزدیک تقاضای واردات را کم خواهد کرد و شرکت‌های بزرگ مانند فولادی و پتروشیمی‌ها که نرخشان آزاد شده افزایش صادرات خواهند داشت و قطعاً با عرضه ارز بیشتر و کاهش واردات، نرخ ارز هم در آینده می‌تواند تا حدودی تعدیل شود.وی افزود: البته باید در نظر گرفت که کشور دچار یک تورم مزمن است و همانطور که تورم بر همه کالاها تأثیر دارد بر نرخ ارز هم اثر خود را می‌گذارد؛ لذا اینکه تصور کنیم افزایش نرخ ارز به دلیل فقط و فقط به دلیل افزایش نرخ نیما است، تصور درستی نیست.
لاهوتی تصریح کرد: نکته دیگر آنکه رئیس جمهور در زمان کاندیداتوری اعلام کرد که بساط چند نرخی بودن ارز باید برچیده شود زیرا این مسئله چیزی جز فساد و رانت نداشته است و عملاً مردم این موضوع را حس می‌کردند که با وجود اینکه دولت ارز ارزان برای واردات تخصیص می‌داد اما مصرف کننده نهایی با قیمت ارز آزاد کالا را می‌خرید.وی ادامه داد: از این رو این سیاست در بحث تورم چندان تأثیر چندانی نخواهد داشت گرچه تأثیرات روانی بر جامعه می‌گذارد.
لاهوتی در ادامه گفت: به جهت اینکه ارز ارزان عرضه می‌کنیم هر کالایی که وارد شود سود قابل توجهی را کسب می‌کند لذا تقاضای کاذب برای واردات وجود دارد و به نظر می‌رسد با عرضه ارز توسط صادرکنندگان و افزایش صادرات شرکت‌های بزرگ مثل پتروشیمی‌ها به دلیل برداشته شدن سقف در سامانه نیما باعث می‌شود که از یک طرف عرضه زیاد و از طرف دیگر تقاضا کم شود، از این رو پیش بینی‌ها نشان می‌دهد که نرخ ارز تا حدودی تعدیل خواهد شد.رئیس کنفدراسیون صادرات ایران تصریح کرد: البته کاهش چشم گیری را در نرخ ارز نخواهیم داشت اما حداقل قیمت‌ها افزایش کمتری خواهد داشت.لاهوتی درباره سازوکار مرکز مبادله هم گفت: بانک مرکزی سیاستی را در خصوص این مرکز اتخاذ کرده که صادرکننده و واردکننده ارز را از طریق بانک‌های عامل تحویل دهند.وی افزود: سیاست بانک مرکزی این بوده که مطمئن باشد ارز پشت کوتاژهای صادراتی وجود دارد و واردکنندگانی که بعضاً از این محل آسیب دیده بودند به نوعی حق و حقوقشان تأمین شود.
لاهوتی تصریح کرد: بر اساس وعده‌ها قرار است نرخ ارز توافقی تعیین شود در این صورت شاید بتوان گفت که مشکلی که در گذشته وجود داشت و صادرکننده نمی‌دانست ارز را به چه کسی بفروشد یا واردکننده نمی‌دانست ارز را از چه کسی بخرد حل می‌شود و بانک به عنوان واسط این کار را می‌کند.وی گفت: البته این موضوع مشروط به این است که بانک مرکزی در نرخ گذاری دخالت نکند و ماهیت توافقی بودن نرخ ارز حفظ شود زیرا در غیر این صورت به همان سیستمی که در سامانه نیما حاکم بود برمی‌گردیم به این صورت که صرفاً از سامانه نیما به مرکز مبادله منتقل شده‌ایم.
عضو هیئت نمایندگان اتاق ایران درباره اینکه شرایط برای تک نرخی شدن ارز فراهم است، تاکید کرد: امروز شرایط کشور شرایط تک نرخی شدن ارز نیست زیرا برخی از کالاهای اساسی در بودجه ارز ترجیحی می‌گیرند اما اگر دولت بتواند باقی ارزها را در قالب صادرات، واردات، اسکناس و… را به یک نرخ نزدیک کند که با واقعیت بازار هم فاصله غیرمنطقی نباشد، در شرایط ایده آل در نرخ ارز به یک دو نرخی رسمی خواهیم رسید. رئیس کنفدراسیون صادرات با بیان اینکه با سیاست های بانک مرکزی در شرایط ایده آل ارز دونرخی خواهد شد، گفت: با عرضه ارز بیشتر و کاهش واردات، نرخ ارز هم در آینده می‌تواند تا حدودی تعدیل شود.
لاهوتی با بیان اینکه یکی از درست‌ترین تصمیمات بانک مرکزی در دولت جدید، برداشتن سقف قیمت ارز در سامانه نیما و انتقال سامانه نیما به بازار توافقی بود، تصریح کرد: از سال ۱۳۹۷ به بعد فعالان بخش خصوصی در اتاق بازرگانی، صادرکنندگان و تولیدکنندگان بارها مخالفت خود را با نرخ دستوری ارز در سامانه نیما اعلام کردند. اما علی رغم این اعتراضات، بانک مرکزی سیاست تثبیت نرخ را در سامانه نیما اجرا می‌کرد.وی افزود: اما از حدود ۱۰ روز پیش این سقف برداشته شد و نرخ ارز در این سامانه عملا به صورت توافقی اجرایی شد.
به گفته رئیس کنفدراسیون صادرات ایران، از جمله اثرات مثبت این تصمیم، سبز شدن نماد بورس بوده است. علاوه بر این، پیش‌بینی می‌شود با توجه به نرخ توافقی ارز در سامانه نیما، شاهد افزایش صادرات صادرات کنندگان بزرگ از جمله در صنایع پتروشیمی، قیر، برخی محصولات معدنی و فولاد باشیم. چرا که این تصمیم، قدرت رقابت آن‌ها را در بازار هدف افزایش می‌دهد.
لاهوتی افزود: همچنین پیش‌بینی می‌شود شاهد کاهش تقاضا باشیم، چراکه دیگر تفاوت نرخ مثل گذشته جذابیت زیادی برای واردات نخواهد داشت. اگر چه همچنان تفاوت نرخ ارز در بازار توافقی و بازار آزاد قابل توجه است و می‌تواند تقاضای واردات را تا حدودی حفظ کند، اما اگر بازار ارز توافقی به همان شکلی که اعلام شده، اجرا شود و دخالتی در نرخ‌گذاری صورت نگیرد، نرخ‌ها به هم نزدیک خواهند شد.
وی با اشاره به اثرات خسارت‌بار ناشی از سیاست ارز پنج نرخی گفت: از جمله پیامدهای ارز پنج نرخی، اتفاقاتی بود که در حوزه تأمین و تخصیص برای برخی کالاها شاهد بودیم و کمبودهایی که برای تولیدکنندگان ایجاد شد، اما پیش بینی می‌شود با توافقی شدن نرخ، عرضه هم بیشتر شود، تقاضا کاهش پیدا کند و به یک نقطه تعادلی برسد، به شرط اینکه دولت حمایت کند تا این موضوع نرخ توافقی در اجرا هم واقعا توافقی باشد و از نرخ‌گذاری دستوری تزریق منابع ارزی جهت کاهش قیمت خودداری کند.