کارشناسان بر این باور هستند علاوه بر کاهش شدید ریزشهای جوی در حوضههای اصلی آبریز و اثر آن بر مخازن سدها، عواملی از جمله بیتوجهی به رعایت الگوی مصرف آب، استفاده از منابع آب شُرب در مصارف کشاورزی و دامداری و استفاده بیرویه از آب شُرب برای باغات که بر اساس یک بدعت جدید در خانهباغهای اطراف شهرها باب شده است، از دلایل عمده افزایش کمآبی در کشور و به تبع آن استان مرکزی است.
محمدرضا جمالی فعال حوزه آب با بیان اینکه میزان برداشت از ذخایر آبی ایران در بازه زمانی 30 سال گذشته حدود 70 درصد برآورد شده است، گفت: این موضوع سبب ناترازی منابع آبی و ایجاد بحرانهای پیش رو برای کشور شده است. متوسط بارندگی سالانه در ایران حدود 250 میلیمتر و این شاخص در جهان حدود 800 میلیمتر است. این موضوع نشان میدهد که ایران به طور کلی کشوری خشک و کم آب محسوب میشود. از سوی دیگر بررسیها حاکی از این مسئله هستند که متوسط تبخیر سالانه آب در جهان برابر 700 میلیمتر است، در حالی که این شاخص در ایران 2100 میلیمتر است.
محمدرضا جمالی افزود: از یک سو متوسط میزان بارندگی ایران کمتر از متوسط بارندگی جهانی و از سوی دیگر متوسط تبخیر سالانه ایران 3 برابر متوسط جهان است که این نشان از محدودیت و کمبود منابع آبی در ایران نسبت به جهان است. منطق و خردجمعی حکم میکند که الگوی بهرهبرداری از منابع آبی در ایران میبایست نسبت به متوسط جهان بسیار محافظهکارانه و مناسب با شرایط اقلیمی و پتانسیل منابع آبی و در نتیجه به سمت تولید محصولات کشاورزی با نیاز آبی کمتر و ارزش بازدهی اقتصادی بالا باشد. اما متأسفانه در سالهای اخیر آمار تولید محصولات کشاورزی این موضوع را تأیید نمیکند.
وی ادامه داد: مواردی از قبیل افزایش جمعیت در بازه زمانی 100 سال اخیر به 10 برابر و ترکیب جمعیت روستایی از 75 درصد به 23 درصد و افزایش جمعیت شهرها از 25 درصد به 77 درصد رسیده است. با توجه به توضیحات ارائه شده موارد دیگری جمله حفر چاههای غیرمجاز، صدور پروانههای بهرهبرداری فراوان، انتقال آب به اراضی غیر شرب، تغییر کاربری زمینهای کشاورزی، ساخت باغ ویلاهای متعدد، کشت محصولات آببر، رشد صنایع آببر، در نهایت این شرایط را برای کشور به وجود آورده است. در این راستا باید این هشدار داده می شود که اگر امروز چارهای اندیشه نگردد، فردا خیلی دیر است.
این فعال حوزه آب به قنات و کاریز به عنوان مهمترین اختراعات و فناوریهای ساخته شده توسط انسان اشاره کرده و اظهار داشت: با اختراع قنات، فناوری ساخت کاریز در اوایل هزاره 5 پیش از میلاد در مناطق خشک کوهستانی گسترش پیدا کرد و به کشاورزان این مناطق اجازه داد تا بتوانند در دورههای طولانی خشکی که آب سطحی پیدا نمیشود به کشاورزی بپردازند. از یک سو قناتها از عمدهترین منابع تأمین آب به شمار میرفتند و از سوی دیگر کاریزها بودند که وظیفه تأمین آب به مزارع بیش از 60 هزار روستای ایران را بر عهده داشتهاند. به همین دلیل قنوات توسعه پایدار منابع آبی کشور بودهاند.
جمالی تصریح کرد: متأسفانه با ورود فناوری جدید چاههای عمیق جانشین قنات شدند و استفاده از موتور پمپ به تدریج رایج شد و تمامی ایران را در بر گرفت. احداث و حفر چاههای عمیق، بدون برنامهریزی باعث خشک شدن 90 درصد از قنوات شد، به گونهای که احیای آنها در شرایط فعلی امکانپذیر نیست. زیرا حفر چاههای عمیق سطح آب را به میزان زیادی پایین برده و این موضوع باعث شده از منابع ذخیره شده آبهای زیرزمینی که از آغاز خلقت باران و برف در دشتها و آبخوانها ذخیره شده بود، استفاده گردد. این نکته را باید در نظر داشت که اگر قناتها دوباره زنده شوند، سرزمین ایران جان دوباره میگیرد.
وی بیان داشت: بخش وسیعی از فلات ایران در اقلیم گرم و خشک قرار دارد و به دلیل وجود آب و هوای خشک و نبود رطوبت کافی، در این منطقه بادهای گرم و خشک میوزد که در نهایت باعث گرما و خشکی هوا میشود. به همین دلیل است که هستههای اولیه شکلگیری تمدنها در عصر باستان بیشتر در کنار رودخانههای ایران شکل گرفته است. این گونه زیستی انسانهای پیشین نشان میدهد که آب در زندگی بشر نقش بنیادین دارد. آب مایه حیات تمامی موجودات زنده است، بدون آب امکان حیات هیچ موجود زندهای وجود ندارد. اهمیت آب در کره زمین از هیچکس پنهان نیست و حیات و زندگی کره خاکی به این عنصر وابسته است.
در همین خصوص ،نادرقلی ابراهیمی عضو کمیسیون آب، کشاورزی، منابعطبیعی و محیطزیست مجلس که به عنوان نماینده مردم شهرستانهای اراک، کمیجان و خنداب در خانه ملت حضور دارد، به بحران جهانی در حوزه آب اشاره کرده در این خصوص گفت: مشکلات و چالشهای آب یک ابرچالش جهانی و ملی است. تغییر اقلیم جهانی و خشکسالیها در بازه زمانی 5 سال اخیر سبب شده است تا میزان، محل و نوع بارندگیها در کشور و به تبع آن در استان مرکزی نیز تغییر کند. شرایط به گونهای است که که اگر در گذشته، سالیانه بیش از 250 میلیمتر بارش در این استان داشتیم، در حال حاضر میزان این بارشها به حدود 200 میلیمتر رسیده است.
نادرقلی ابراهیمی افزود: در شرایط فعلی ایجاد توازن در مدیریت تأمین و مصرف آب، در تمامی بخشها ضرورت دارد. مصرف آب در ایران روی حساب نیست و 2 برابر مصرف دنیا است. در صنعت از آب تازه استفاده میکنیم و در کشاورزی از روش غرقابی بهره میبریم که این روشها باید تغییر کند. این موضوع، تکلیف قانونی برنامه هفتم توسعه است و باید تراز مدیریت تأمین و مصرف ایجاد شود. دولت باید جرائم قانونی برای مازاد الگوی مصرف را اجرایی کرده و از کنتورهای هوشمند در تمامی بخشها استفاده کند. باید با همت بیشتری بکار گرفته شود تا به این نتیجه دست پیدا کنیم.
وی به وقوع تنش آبی در تعدادی از استانهای کشور و همچنین در استان مرکزی اشاره کرده و در این خصوص ادامه داد: 6 استان کشور در شرایط تنش آبی قرار دارند. در استان مرکزی نیز 2 شهرستان اراک و ساوه و همچنین بسیاری از روستاهای این استان دچار تنش آبی هستند. بر این اساس و طبق قانون برنامه هفتم توسعه کشور، واحدهای تولیدی و صنعتی بایستی به صورت انفرادی یا با ایجاد کنسرسیوم، آب مورد نیاز خود را از طریق آبهای برگشتی تأمین کرده یا آن را با انتقال آب از دریا تأمین کنند. همچنین انتقال آب از یک حوضه به یک حوضه دیگر، یک فرایند قانونی است و این موضوع مطرح شده تا محقق شود.
عضو کمیسیون آب، کشاورزی، منابعطبیعی و محیطزیست مجلس که به عنوان نماینده مردم شهرستانهای اراک، کمیجان و خنداب در خانه ملت حضور دارد، به موضوع حقابه استان مرکزی که توسط استانهای مجاور گرفته شده اشاره کرده و اظهار داشت: متأسفانه در بازه زمانی سالهای گذشته حقابه استان مرکزی توسط استانهای مجاور گرفته شده است. حقابه حدود 100 میلیون مترمکعبی این استان باید پس داده شود و یا از سرشاخههای جدید اختصاص گردد. این حقابه باید به صورت کامل توسط وزارت نیرو و از استانهای مجاور ادا شود. بارها در جلسات متعدد استانی و ملی بر روی این موضوع تأکید شده است.
ثبت دیدگاه