برای واشنگتن خاورمیانه مهم‌تر است یا چین؟

با گذشت قریب به سه ماه از شروع دوره ریاست جمهوری دوم «دونالد ترامپ»، اندک اندک اولویت‌‎های عملکردی دولت وی در حال مشخص شدن است و خط‌مشی های احتمالی سیاست خارجی او در چهار سال پیش‌رو آشکار می‌گردد.
در مقام بررسی موشکافانه‌تر در مورد همین سه ماه نخست دوره دوم، باید گفت که بی‌گمان یکی از عناصر محوری سیاست‌گذاری در دولت ترامپ، نگاه ملی‌گرایانه و به تعبیر دقیق‌تر استثناگرایانه نسبت به ایالات متحده آمریکا است؛ مطلبی که در ادبیات تاریخی خود آمریکایی‌ها به استثناگرایی آمریکایی (American exceptionalism) شناخته می‌شود.
در همین بازه سه ماهه، ترامپ نسخه‌ای غلیظ‌تر و به مراتب ملی‌گراتر از دوره اول تصدی خود را به نمایش گذاشته و اگر در دوره اول با شعار«اول آمریکا» (America First) اهداف و سیاست‌های داخلی را دنبال می‌کرد، از معاهدات بین‌المللی خارج می‌شد و هر از چندی رقبای بین‌المللی را تهدید و در مواردی مانند مواجهه با چین وارد جنگ تعرفه‌ای می‌شد، در همین مدت کوتاه دوره دوم، شمشیر تقابل تجاری را برای بسیاری کشورها از دوست و دشمن از رو بسته است.
پیشرفت‌های روزافزون چین در عرصه‌های اقتصادی، دیپلماتیک و… و وجود خطرات جدی عبور و جانشینی آمریکا در نظام بین‌المللی سبب شده تا سیاست مهار پکن به محور کانونی سیاست خارجی ایالات متحده تبدیل و در قالب سیاستگذاری‌های گوناگونی همچون سیاست ایندوپاسیفیک متبلور شود
ترامپ اوایل ماه آوریل ۲۰۲۵ در برابر تمام اعضای دولتش به همراه چندین سناتور و چهره‌های ارشد سیاسی آمریکا، مراسم اعلام تعرفه‌های جدید بر واردات کالا به ایالات متحده آمریکا را در باغ رز کاخ سفید، برگزار کرد؛ مراسمی که از هفته‌ها قبل وعده داده و از سوی ترامپ به «روز آزادی» موسوم شد.ترامپ در این مراسم از اعمال تعرفه ۲۵ درصدی بر تمام خودروهای تولید خارج که به این کشور وارد می‌شوند، خبر داد و گفت تقریبا بر همه مسیرهای وارداتی تعرفه اعمال است. وی البته پربیراه هم حرف نزده است. در بین مقاصد تعرفه‌گذاری علاوه بر اتحادیه اروپا و کشورهای هم‌پیمان اروپایی حتی نام رژیم صهیونیستی نیز به چشم می‌خورد که در نوع خود اتفاقی بی‌سابقه و تاریخی است. گویی ترامپ این بار عزم راسخی دارد و با هیچ یک از متحدان خود شوخی ندارد. در برابر مقامات اسرائیلی از حضور خود در این لیست بسیار شگفت زده شدند. وزیر دارایی رژیم صهیونیستی اعلام کرده است که اعمال این تعرفه به صنعت اسرائیل ضربه سنگینی وارد می‌کند. آمریکا هم اعلام کرد که از آنجایی که اسرائیل بر کالاهای وارداتی از آمریکا تعرفه ۳۳ درصدی اعمال می‌کند، این تعرفه را در جواب این کار اسرائیل در نظر گرفته است. به رغم اعلام تعلیق ۹۰ روزه تعرفه‌ها (البته به جز چین که تعرفه ۱۲۵ درصدی برای کالاهایش اعلام شد) باید گفت سیاست‌های تجاری جدید، روابط آمریکا را با دیگر کشورها به خصوص شرکای و رقبای بزرگ اقتصادی وارد مرحله جدید و متفاوتی خواهد کرد. گویی این اتفاق سرآغاز ادامه روندی است که از دولت‌های قبلی ایالات متحده به ترامپ به ارث رسیده است؛ میراثی برای مقابله و محدود کردن چین در روندهای جهانی.
سیاست چرخش به شرق که از دوره ریاست جمهوری «باراک اوباما» آغاز شد از اولین اقدامات جدی دولت‌های ایالات متحده برای مقابله با روند رو به پیشرفت چین در عرصه جهانی بود، اما تداوم روند پیشرفت چین به نحوی بود که رفته رفته تمام حواس‌ مقامات آمریکایی را به خود جلب کرد تا ایالات متحده رویکرد خود را از تمرکز صرف بر مسائل و چالش‌های بین‌المللی در مناطقی همچون خاورمیانه به چین معطوف کند. در واقع این طور می‌توان گفت که پیشرفت‌های روزافزون چین در عرصه‌های اقتصادی، دیپلماتیک و… و وجود خطرات جدی عبور و جانشینی آمریکا در نظام بین‌المللی سبب شده تا سیاست مهار پکن به محور کانونی سیاست خارجی ایالات متحده تبدیل و در قالب سیاستگذاری‌های گوناگونی همچون سیاست ایندوپاسیفیک متبلور شود. (۳)
از همین منظر، شاید بتوان وقایع چند روز گذشته و اعمال تعرفه های سنگین بر چین را درک کرد. رئیس جمهور آمریکا در سخنرانی روز آزادی خود بیان داشت که «احترام زیادی برای چین و رئیس‌جمهوری آن قائل هستم، اما آنها در حال سوء استفاده شدید از ما بودند. چین علاوه بر دستکاری در نرخ ارز و ایجاد موانع تجاری، ۶۷ درصد تعرفه بر کالاهای وارداتی از آمریکا اعمال می‌کند». ترامپ همچنین یادآور شد «در دوره قبلی ریاست‌جمهوری، صدها میلیارد دلار از چین گرفتم. آنها پیش از من حتی ده سنت هم به هیچ رئیس‌جمهوری پرداخت نکرده بودند، اما به من صدها میلیارد دلار پرداخت کردند، آنقدر زیاد که بایدن نتوانست هیچ کاری کند.» البته باید افزود که تنها یک روز زمان لازم بود تا چین هم برابر ترامپ اقدام به مثل کند و بر تمام کالاهای آمریکایی تعرفه ۳۴ درصدی ببندد. (۴) گویی همان جنگ تعرفه‌ای سال‌های پایانی ترامپ اول در ابعادی وسیع‌تر در حال احیا است.