دکتر خسرونژاد با اشاره به تجربه بازسازی شهرهایی مانند خرمشهر، آبادان و قصرشیرین پس از جنگ گفت: «شهر فقط کالبد نیست؛ شبکهای از روابط انسانی، فعالیت اقتصادی و حافظه جمعی است.» او افزود که در بسیاری از موارد، هرچند زیرساختها ترمیم شدند، اما بازگشت کامل حیات شهری، اقتصاد محلی و اعتماد اجتماعی سالها زمان برد.
وی تجربه زلزله بم را نیز نمونهای مشابه دانست و خاطرنشان کرد که با وجود حجم بالای ساختوساز در مدت کوتاه، پرسشهای مهمی درباره کیفیت فضاهای عمومی، هویت شهری و مشارکت مردم در تصمیمگیری همچنان باقی مانده است. به گفته او، بازسازی زمانی پایدار خواهد بود که مردم خود را در آینده شهر سهیم بدانند، نه صرفاً دریافتکننده خدمات.
خطر تمرکزگرایی و ضرورت حرکت به سمت تابآوری
یکی از مهمترین درسهای تجربههای ایرانی، به گفته دکتر خسرونژاد، خطر تمرکزگرایی در مدیریت بحران است. او هشدار داد که وابستگی شدید شهرها به سیستمهای متمرکز آب، انرژی و تصمیمگیری، تابآوری شهری را کاهش میدهد و آینده شهرسازی ایران ناگزیر به سمت شبکههای محلی، زیرساختهای انعطافپذیر و مدیریت چندلایه حرکت خواهد کرد.
نقش فناوری در بازسازی شهری
دکتر خسرونژاد با اشاره به تحولات فناوری، از جمله هوش مصنوعی، دادههای لحظهای شهری و مدلهای دیجیتال شهری (Digital Twin)، گفت که این ابزارها چشمانداز جدیدی را پیش روی مدیریت بحران و بازسازی قرار دادهاند. سنسورها و تصاویر ماهوارهای میتوانند در کوتاهترین زمان میزان تخریب و اختلال زیرساختها را نشان دهند و الگوریتمهای هوش مصنوعی قادرند سناریوهای مختلف بازسازی را شبیهسازی کنند.
با این حال، او تأکید کرد که «فناوری بهتنهایی راهحل نیست» و خطر اصلی آن است که شهرسازی صرفاً به مسئلهای فنی تقلیل پیدا کند و ابعاد اجتماعی، فرهنگی و انسانی بحران نادیده گرفته شود.
ویژگیهای شهر بهتر پس از بحران
دکتر خسرونژاد بازسازی موفق را نه بازگشت به وضعیت پیش از بحران، بلکه فرصتی برای ساختن «شهر بهتر» دانست. او چهار ویژگی اصلی چنین شهری را برشمرد:
– تابآوری: توانایی سازگاری در برابر بحرانهای آینده از طریق زیرساختهای انعطافپذیر و کاهش وابستگی به سیستمهای متمرکز.
– عدالت فضایی: توزیع متوازن خدمات و فرصتها میان همه گروههای اجتماعی.
– کیفیت فضاهای عمومی: ایجاد میدانها، پارکها و فضاهای تعامل اجتماعی که به بازسازی اعتماد کمک میکنند.
– مشارکتپذیری: حضور واقعی مردم در فرآیند تصمیمگیری و بازسازی.
شاخصهای موفقیت بازسازی
به گفته این پژوهشگر، موفقیت بازسازی را نمیتوان صرفاً با تعداد ساختمانهای نوساز سنجید. شاخصهای اصلی موفقیت عبارتند از: بازگشت زندگی روزمره، احیای اعتماد اجتماعی، برقراری عدالت فضایی، افزایش تابآوری در برابر بحرانهای آینده و مهمتر از همه، «امید به آینده» در میان ساکنان.
بازسازی سرمایه اجتماعی؛ وظیفهای فراتر از عمران
دکتر خسرونژاد بازسازی سرمایه اجتماعی را یکی از مهمترین وظایف شهرسازی پساجنگ دانست و گفت که جنگ و بحران، شبکههای اجتماعی را تضعیف میکند. او تأکید کرد که فضاهای عمومی انسانی، تقویت مقیاس محله و مشارکت واقعی شهروندان در تصمیمگیری، ابزارهای اصلی شهرساز برای بازسازی اعتماد و تعلق اجتماعی هستند.
هشدار نسبت به بازسازی نابرابر
در پایان، دکتر خسرونژاد نسبت به خطر بازسازی نابرابر هشدار داد و گفت که اگر فرآیند بازسازی بدون توجه به عدالت فضایی انجام شود، ممکن است به شکلگیری «شهر دوگانه» و جابهجایی اجباری ساکنان کمدرآمد منجر شود. او بازسازی را نه صرفاً یک پروژه عمرانی، بلکه یک «پروژه اجتماعی» دانست که در صورت نادیده گرفتن نابرابری، در بلندمدت شهر را آسیبپذیرتر خواهد کرد.
دکتر خسرونژاد در جمعبندی سخنان خود گفت: «شهر موفق، شهری نیست که فقط دوباره ساخته شود، بلکه شهری است که از بحران درس گرفته و بهتر از قبل شده باشد.»
ثبت دیدگاه