بازار ارز در مدار احتیاط! دلار چه مسیری را طی خواهد کرد؟

بازار ارز تابستان سال ۱۴۰۴ را متفاوت از سال‌های قبل شروع کرد؛ حمله اسرائیل به کشور، جنگ را به ایران تحمیل کرد و در حال حاضر کشور در موقعیت خاکستری پساجنگ قرار گرفته است. دلار در بازار غیررسمی تهران در کانال ۹۱ هزار تومانی به استقبال تعطیلات تاسوعا و عاشورا رفت.
ریسک سیستماتیک تازه‌ای به نام جنگ‌ به یک‌باره بر بازار ارز تحمیل شده است و در چنین وضعیتی مانند روسیه و بسیاری از کشورها، بازارهای مالی در مرحله اول دچار نوسان‌های ملموسی می‌شوند. بازار ارز ایران نیز بلافاصله پس از جنگ، تقریباً افزایشی دنبال شد، ولی به‌دلیل اقداماتی که برای کنترل بازار انجام شد، نوسانات موجود تاحدی از بین رفت.
دلار تهران پس از آتش‌بس به کانال ۸۰ هزار تومان و قیمت‌های پیشاجنگ برگشت خورد؛ ولی با توجه تحولات، این بازار دوباره وارد نوسان رو به بالا شد، تا در این بالا و پایین‌ها، با ارزیابی قدرت خریداران و فروشندگان در محدوده‌های قیمتی مختلف، قیمت تعادلی خود را پیدا کند. در چنین بازاری، دلار تهران در کانال ۹۱ هزار تومانی به استقبال تاسوعا و عاشورا حسینی رفت.
در سال ۹۸ پس از خروج دونالد ترامپ، رئیس‌جمهوری آمریکا از برجام، دلار تهران در محدوده ۱۱ هزار و ۶۰۰ تومانی، یک روز پیش از تاسوعا و عاشورا به‌کار خود پایان داد و پس از تعطیلات با کاهش 6 تومانی در محدوده ۱۱ هزار و ۵۹۴ تومانی دادوستد شد.
در محرم سال بعد از آن، در حالی‌که اپیدمی کرونا فضای سیاسی و اقتصادی را تحت‌تاثیر قرار داده بود؛ اسکناس آمریکایی در همان محدوده که پیش از تعطیلات تاسوعا و عاشورا معامله می‌شد، بازگشایی و تا پایان روز تنها حدود 50 تومان رشد کرد. دهه سوم مردادماه سال ۱۴۰۰، دلار تهران در روز بعد از عاشورا، نوسان ۱۲ تومانی را تجربه کرد.
در سال ۱۴۰۱، اسکناس سبز حدود ۵۰ تومان در روز بعد از تعطیلات کاهش یافت؛ اما در ادامه تا پایان مردادماه قیمت دلار در بازار آزاد با سیر نزولی به رقم ۳۳۰۰ تومان رسید. سال بعد از آن، دلار حدود ۲۰۰ تومان پس از تعطیلات ارزان شد و در سال ۱۴۰۳، کاهش ۴۵۰ تومانی را پس از تعطیلات محرم ثبت کرد.بررسی روند قیمت‌ها نشان داد که دلار تهران در روز پس از تعطیلات، غالبا در حالت رکودی به‌سر برده و از همین رو نوسان قابل‌توجه در بازار ارز منطقی به‌نظر نمی‌رسد. ولی در تابستان امسال، نتیجه مذاکرات با آمریکا آن هم در شرایط پساجنگ، تحرکات نظامی اسرائیل و میزان معاملات، می‌تواند قیمت‌ها در بازار ارز را تحت‌الشعاع قرار دهد؛ هرچند که با توجه به نوسانات کنونی و اخبارمنتشرشده، انتظار نمی‌رود که قیمت دلار نوسانات جدی را در روز بعد از تعطیلات تجربه کند.
با پایان تعطیلات تاسوعا و عاشورا و بازگشایی رسمی بازارها، همه نگاه‌ها به رفتار دلار دوخته شده است؛ آن‌هم در شرایطی که خبر لغو برخی همکاری‌های ایران با آژانس بین‌المللی انرژی اتمی فضای مذاکرات را تیره‌تر از گذشته کرده است. در چنین شرایطی، پرسش اصلی این است که دلار چه مسیری را در کوتاه‌مدت و بلندمدت طی خواهد کرد؟مجتبی دیبا، کارشناس بازارهای مالی در این‌باره گفت: در حال حاضر، تحلیل فضای روانی بازار اهمیت بیشتری نسبت به عوامل بنیادی دارد؛ چراکه سیگنال‌های سیاسی و امنیتی نقشی تعیین‌کننده در تصمیم‌گیری سرمایه‌گذاران ایفا می‌کنند.
هرچند برخی تحلیل‌ها از احتمال بهبود فضای مذاکرات سخن می‌گویند، اما آن‌چه به‌وضوح بر بازارها سایه انداخته، بازگشت گمانه‌زنی‌ها درباره تنش‌های نظامی است.
او ادامه داد: در هفته‌های اخیر، مهم‌ترین عاملی که رفتار سرمایه‌گذاران را تحت تأثیر قرار داده، بازگشت تدریجی پول‌های بلوکه‌شده به شبکه بانکی و صندوق‌های درآمد ثابت بوده است. البته در دوران جنگ ۱۲ روزه، بخشی از این منابع به‌صورت سپرده باقی مانده بود و حالا نیز آزادسازی آن‌ها نیازمند زمان و هماهنگی‌های تازه است.
دیبا گفت: در بازار طلا و ارز نیز با توجه به تعطیلی رسمی، نوسانات چشمگیری مشاهده نشد؛ اما به‌محض آغاز به کار رسمی بازارها، شاهد واکنش‌هایی سریع‌تر و تندتر از گذشته خواهیم بود. گرچه صحبت‌های اخیر آقای عباس عراقچی، وزیر خارجه کشورمان درباره تعدیل روند مذاکرات، کمی از شدت واکنش‌ها کاسته، اما هنوز هم ابهام جدی درباره سرنوشت گفت‌وگوها باقی است.
این کارشناس بازارهای مالی توضیح داد: با توجه به شرایط موجود، به نظر می‌رسد دلار در محدوده ۸۸ هزار تا ۹۰ هزار تومان در نوسان باشد و دست‌کم در کوتاه‌مدت، شاهد جهش شارپی نباشیم. اگر فضای مذاکرات مثبت‌تر شود، حتی امکان اصلاح نرخ نیز وجود دارد. اما در صورتی‌که تنش‌ها وارد فاز جدی‌تری شوند، احتمال جهش دوباره نرخ دلار تا محدوده ۹۲ هزار یا حتی ۹۶ هزار تومان وجود دارد.
او در پایان تاکید کرد: در مجموع، هرچند قیمت‌ها در حال حاضر در سطوح بالایی قرار دارند و شاید برای سرمایه‌گذاران محتاط فرصت جذابی برای ورود نباشد، اما با توجه به شرایط نامطمئن و احتمال بروز اخبار ناگهانی، داشتن دلار و طلا در سبد دارایی می‌تواند همچنان یک استراتژی منطقی و محافظه‌کارانه تلقی شود.
در چنین فضایی، دلار در محدوده‌ای متزلزل در حال نوسان است و چشم‌انداز آن، هم در کوتاه‌مدت و هم در میان‌مدت، به‌شدت به روند تحولات سیاسی داخلی و بین‌المللی وابسته شده است. هرگونه تنش یا گشایش، چه در سطح مذاکرات هسته‌ای و چه در حوزه روابط منطقه‌ای، می‌تواند به‌سرعت بازار ارز را دست‌خوش تغییر کند. بنابراین، آنچه در تیرماه ۱۴۰۴ دیده می‌شود، نه بازار مبتنی بر عرضه و تقاضای واقعی، بلکه بازاری است که بیش از هر چیز به فضای روانی و انتظارات سیاسی گره خورده است.