البته این موقعیت برای سایر جانداران هم صادق است. چنانچه گوزن زرد، گورایرانی (تنها باقیمانده گور آسیایی)، گاندو (تمساح پوزه کوتاه ایرانی)، سمندر لرستانی، افعی دم عنکبوتی ایلام، زاغ بور و … تنها ایران را برای زندگی انتخاب کردند.
با اینحال باید گفت، تنها همین موجودات اندمیک (بومی) نیستند که ایران را برای زندگی برگزیدهاند، بلکه بسیاری دیگر از پرندگان هم این نقطه خوش آب و هوا را حتی با وجود انواع ناملایمتهای طبیعی و انسانی، برمیگزینند. پرندگانی که در دو دهه گذشته و با جنون کشتار و کسب درآمد قتل عام میشدند، با شکلگیری حلقههای محیطزیستی و تلاش این فعالان، در سالهای اخیر و به ویژه بعد از کرونا با قدری آسودگی به زمستانگذرانی و تابستانگذرانی در کشورمان میپردازند.
حمایت از پرندگان مهاجر به قدری جدی شده که ۲۳ اردیبهشت یا ۱۲ می، روز حمایت از این پرندگان نامگذاری شده و گزارش پیشرو به مروری اجمالی از انواع گونههای پرندگان مهاجر در نیمه اول و دوم سال پرداخته و نقش فرهنگ را در حمایت و کشتار این جانداران بررسی میکند.
پرندگان مهاجر تابستان و زمستانگذران ایران کدامند؟
مهاجرت یا کوچ پرندگان به سفرهای منظم فصلی گفته میشود که بسیاری از گونههای پرندگان انجام میدهند و ممکن است در پاسخ به تغییرات آب و هوا، دسترسی به مواد غذایی یا زیستگاه باشد. گاه برخی از این سفرها را «مهاجرت واقعی» نمینامند زیرا نامنظم بوده یا یکطرفه هستند (مانند دور شدن پرندگان جوان از زادگاه خود و پراکنده شدن) اما ویژگی مهاجرت، نظم فصلی سالانه آن است.
بررسی منابع هم نشان میدهد که قدیمیترین گزارشها در مورد مهاجرت پرندگان مربوط به بیش از ۳ هزار سال قبل و توسط مورخانی چون هرودوت، هومر، هرودوت و ارسطو ثبت شده است.
در کشور ما نیز در دو نیمه سال پرندگانی به ایران مهاجرت میکنند. در نیمه اول سال، پرندگانی قرار دارند که بیشتر از سمت مناطق جنوبی کره زمین مهاجرت میکنند. این دسته که با شروع بهار نیمکره شمالی، به دلیل آغاز فصل پاییز در نیمکره جنوبی به ایران میآیند بین ۵۰ تا ۶۰ گونه هستند، که از سواحل معتدل خزری تا مناطق گرمسیری بوشهر و خطوط جنوبی کشور از دریا تا دشت، جلگه و کوهستان را برای تابستان گذرانی انتخاب میکنند.
معروفترین آنها هم شامل چلچله، حواصیل، بلبل، زنبورخواران؛ سسک، بوتیمار، گاو چرانک، پرستو دریایی کاکلی کوچک و بزرگ، پرستو دریایی پشت تیره، پرستو دریایی گونه سفید و سلیم خرچنگ خوار است.زمستانگذرانها هم انواعی شامل اردک سرسبز، خروس کولی، خوتکا، انواع حواصیل، غاز، کشیم، انواع کاکائی، باکلان و آنقوت و حتی فلامینگوها هستند. این دسته در نیمه دوم سال و با آغاز سرما در مناطق شمالی و سردسیر به ایران میآیند که شاید بتوان مشهورترین آن را تک درنای جمعیت غربی درنای سیبری با نام «امید» دانست که در عمل به دلیل از دست دادن جفت خود، آخرین کورسو برای جلوگیری از انقراض این گونه ارزشمند است.
بومشناسان مدعی هستند که ادامه حیات اجتماعی انسان نیازمند حیات زیستی اوست و تداوم حیات انسانی نیز به رعایت تناسب اکولوژیک بین انواع نباتات، حیوانات و انسان وابسته است
پرندگان چطور میفمند که باید مهاجرت کنند؟
یافتههای دانشمندان نشان میدهد که پرندگان بر اساس تغییرات محیطی و هورمونی خود میدانند چه زمانی باید مهاجرت کنند. پرندگان یک ساعت بیولوژیکی داخلی دارند که در درجه اول به طولانی شدن روزها پاسخ میدهد. در این مدت، هورمونهایی که پرندگان تولید میکنند تحریک میشوند و آنها میدانند که زمان سفر فرا رسیده است. در این هنگام پرندگان شروع به نشان دادن بیقراری مهاجرتی میکنند.
این مهاجرتها در بسیاری از مواقع بدون توقف و استراحت در مسافتهایی چند صد یا چند هزار کیلومتری هم پیموده میشود که در جای خود قابل تامل است. روزی که پرنده برای مهاجرت انتخاب میکند میتواند به در دسترس بودن غذا و شرایط آب و هوایی کنونی در مورد باران، باد و فشار هوا بستگی داشته باشد.
علاوه بر این، گونههای متنوع پرندگان ممکن است در زمانهای مختلف مهاجرت کنند. این تنظیمات بیولوژیکی به قدری دقیق است که حتی پرندگان داخل قفس هم متوجه زمان مهاجرت خود میشوند.
در مطالعهای که توسط «استفان املن» انجام شده، پرندگان مهاجر در جایی که امروزه با نام «قیف املن» شناخته میشود – یک دستگاه کاغذی مخروطی شکل – با پسزمینه جوهر قرار داده شدند. این دستگاه بیرون یا زیر یک نمایشگر آسمان (به خصوص در شب) قرار داده شد تا پرندگان بتوانند الگوهای ستاره را ببینند. در این حالت پرندگان سعی میکردند در مسیر مهاجرتی مناسب پرواز کنند.
با این حال، اگر قیفی که زیر این صفحه نمایش قرار می گرفت، ۱۸۰ درجه چرخیده بود، پرندگان در جهت مخالف بلند میشدند. این همان چیزی است که نحوه مهاجرت پرندگان را به درستی شرح میدهد.
ثبت دیدگاه