انتقال آب خزر، تکرار فاجعه ارومیه! شبکه انتقال آب پایتخت، ۳۰ درصد نشتی دارد!

مهدی اسمعیلی بیدهندی عضو هیئت علمی دانشگاه تهران درباره عملی بودن یا نبودن انتقال آب از دریای عمان به تهران اظهار کرد: وقتی صحبت از عملی بودن یا قابلیت تحقق یک پروژه می‌کنیم باید جنبه‌های مختلف فنی، اقتصادی، حقوقی، قانونی و اجتماعی را مد نظر قرار دهیم و اگر قرار است که رویکرد ما مبتنی بر توسعه پایدار ترسیم شود، باید میزان اثرگذاری بر محیط زیست را هم مد نظر داشته باشیم. اگر بخواهیم از لحاظ فنی به این پروژه نگاه کنیم، قابل اجرا و پیاده‌سازی است. چرا که دانش و فناوری انتقال آب را از دریای عمان به تهران داریم.
وی ادامه داد: اما از جنبه اقتصادی مسئله این است که چه میزان هزینه بر متولیان امر تحمیل خواهد شد؟ مطمئناً شیرین‌سازی آب، هزینه قابل توجهی را به خود اختصاص می‌دهد و انتقال آن به فواصل دور مثل تهران هزینه‌ای بسیار بسیار گزاف می‌طلبد. اگر بنا است که این انتقال با هدف تأمین آب شرب صورت بگیرد بار مالی بسیار زیادی را بر دوش مصرف‌کنندگان خواهد گذاشت. در نتیجه از جنبه اقتصادی با چالشی مهم روبه‌رو می‌شویم؛ هم در تأمین بودجه برای اجرای چنین پروژه‌ای و هم کسب درآمد از محل فروش چنین آبی به مصرف‌کنندگان که عمدتاً شهروندان خواهند بود.
وی خاطرنشان کرد: می‌توانم به‌جرأت بگویم که منع قانونی خاصی برای انتقال آب بین حوضه‌ای نمی‌بینیم؛ یعنی در عمل افراد حقوقی تلاش می‌کنند که این طرح‌های انتقال تعریف و تصویب شوند و به فاز اجرا بروند. چون بخش عمده‌ای از این اشخاص حقوقی -که به دنبال اجرای چنین طرح‌های هستند- خود در قامت پیمانکاران اجرای این پروژه‌ها ظاهر می‌شوند و منافعشان در اجرایی شدن چنین پروژه‌هایی است.
عضو هیئت علمی دانشگاه تهران گفت:‌ از میزان آب ورودی به خزر به‌طور معناداری کاسته شده است. پیش‌بینی‌ها نشان می‌دهد که سطح دریاچه خزر رفته‌رفته در حال تحلیل رفتن است و شاید در میان‌مدت، با سرنوشتی که اکنون دریاچه ارومیه با آن روبه‌رو است، روبه‌رو شود.
وی در واکنش به پیشنهاد انتقال پنج درصد از آب رودخانه‌هایی که به دریای خزر می‌ریزد به تهران گفت: دریای خزر خود با کمبود ورود آب روبه‌رو است. در طی دهه‌های گذشته به ویژه یکی دو دهه اخیر، به خاطر فعالیت‌های مختلفِ آب‌بر در کشورهای حاشیه این دریاچه و مستقر در مجاورت رودخانه‌هایی که به آن می‌ریزند، از میزان آب ورودی به این دریاچه به‌طور معناداری کاسته شده است. پیش‌بینی‌ها نشان می‌دهد که سطح دریاچه خزر رفته‌رفته در حال تحلیل رفتن است و شاید در میان‌مدت، با سرنوشتی که اکنون دریاچه ارومیه با آن روبه‌رو است، روبه‌رو شود. این زنگ خطری است که هرگونه دست‌اندازی به منابع آبی تغذیه‌کننده دریاچه خزر ممکن است در آینده ما را با مشکلات عدیده دیگری مواجه کند.
ضو هیئت علمی دانشگاه تهران تذکر داد: زمانی که بر روی رودخانه‌هایی که به دریاچه ارومیه می‌ریختند، با رویکرد گسترش کشاورزی، تأمین آب شرب و گسترش فعالیت‌های صنعتی و غیره سد می‌زدند، شاید کسی تصور نمی‌کرد که زمانی این دریاچه به سمت خشکی پیش رود و با چالش‌هایی روبرو شویم که حاضر باشیم هزاران میلیارد تومان هزینه کنیم تا دریاچه احیا گردد. حال تصور کنید بخواهیم همان سناریو را در مورد دریای خزر پیاده کنیم. یعنی در راستای تأمین منابع آب مورد نیازمان از ورودی یا حق‌آبه دریاچه خزر -که حقی محیط زیستی برای این اکوسیستم است- کم بگذاریم و ناگهان در آینده شاهد اتفاقات سوئی باشیم که نتوانیم به هیچ عنوان آن‌ها را جبران کنیم.
وی افزود: با کاسته شدن از حق‌آبه دریای خزر ما هم شاهد تحمیل شرایط سخت بر این دریاچه، از لحاظ اکوسیستمی که در آن شکل گرفته خواهیم بود و هم با آثار سوء بر تالاب‌های شمال کشور مواجه خواهیم شد و همین کاهش ورود می‌تواند باعث خشک‌شدن و ازبین‌رفتن آن تالاب‌ها و به تبع آن، بروز مشکلات اقتصادی، محیطِ زیستی و اجتماعی عدیده در آن مناطق گردد.
استادیار رشته محیط زیست تصریح کرد: مشکلات آبی پایتخت دلایل مختلفی دارند که شاید یکی از مهمترین آن‌ها، بارگذاری جمعیتی بیش از ظرفیت در این کلان‌شهر باشد و تا زمانی که فکری برای این بارگذاری جمعیتی نشود، انتقال آب از هر نقطه‌ای فقط مثل یک مسکن عمل خواهد کرد. از آنجا که تهران، پایتخت کشور است، تمامی تلاش مسئولان و حکمرانان بر این است که بتوانند به هر طریقی که شده آن را سرپا نگه دارند. اما از این غافل هستند که این سرپا نگه داشتن به پاشنه آشیل این کلان‌شهر تبدیل خواهد شد. باید فکری عاجل برای مدیریت این بارگذاری جمعیتی کنند و با مدیریت این جمعیت و همین‌طور با اصلاح الگوی مصرف و در کنار آن باز چرخانی آب‌های غیرمتعارف مثل فاضلاب‌های تولیدی بر مشکل و بحران کم‌آبی یا بی‌آبی در این کلان‌شهر فائق آیند.
عضو هیئت علمی دانشگاه تهران افزود: با انتقال آب، پیام اشتباه را به جامعه منتقل می‌کنیم که اگر به پایتخت بروید، هرطور شده برای شما آب، برق و گاز تأمین خواهد شد و با همین پیام، در میان‌مدت و بلندمدت شاهد افزایش بارگذاری جمعیتی در این کلان شهر خواهیم بود.
وی با بیان راهکارهای رفع بی‌آبی پایتخت اظهار داشت: یکی از مهمترین و شاید کم‌هزینه‌ترین اقدامات می‌تواند اصلاح الگوی مصرف در شهروندان باشد؛ هرچند این اصلاح الگوی مصرف هم تنها تا حدودی می‌تواند به رفع مشکل کمک کند. بخش دیگری که باید مد نظر قرار بگیرد باز چرخانی فاضلاب‌های تولیدی است. بخش دیگر -که البته هزینه‌بر است- اصلاح شبکه انتقال آب است. متأسفانه طبق برآوردها به دلیل فرسودگی و در اثر شکست‌های موجود شاهد نزدیک به ۳۰ درصد هدررفت آب در شبکه آب‌رسانی هستیم. این ۳۰ درصد عدد بسیار بسیار معناداری برای مدیریت کم‌آبی و شرایطی است که با آن روبرو هستیم.