آیا نسل Z زیر بار ساختار سنتی اشتغال می‌رود؟

نسل Z یا «زومرها»، نسلی است که از کودکی با اینترنت و گوشی‌های هوشمند بزرگ شده و زندگی آنلاین و آفلاین برایشان جدایی‌ناپذیر است. این نسل با سرعت یادگیری بالا، خلاقیت و تمایل به استقلال، نه تنها مصرف‌کننده فناوری بلکه خالق محتوا و نوآور اجتماعی و اقتصادی نیز هست. حساسیت آن‌ها به عدالت اجتماعی، محیط زیست و حقوق بشر باعث شده در شبکه‌های اجتماعی به نیروی محرک بدل شوند و سبک تازه‌ای از ارتباط و فرهنگ را رقم بزنند.
در ایران، زومرها حدود یک‌چهارم جمعیت را تشکیل می‌دهند و با وجود فشارهای اقتصادی، نرخ بالای بیکاری و بحران‌های اجتماعی، همچنان با تاب‌آوری و همبستگی دیجیتال مسیر آینده را می‌سازند. آن‌ها به دنبال کارآفرینی، رضایت در کار و تعادل میان زندگی شخصی و حرفه‌ای هستند و از محیط‌های غیرانعطاف‌پذیر فاصله می‌گیرند. شناخت دقیق این نسل برای مدیران، والدین و سیاست‌گذاران ضروری است چرا که آینده اقتصاد دیجیتال، فرهنگ اجتماعی و حتی ساختار سیاسی کشور تا حد زیادی در دستان همین نسل خواهد بود.
براین اساس پژوهش بیان ملی در پرونده‌ای با عنوان «نسل Z، چالش‌ها و تحولات آینده ایران» به بررسی و تحلیل ویژگی‌های این نسل و راهکارهای تعامل با آن‌ها پرداخته است و در قالب مصاحبه، گزارش پژوهشی و داده‌های میدانی مسائل مرتبط به سبک زندگی، رسانه‌ها و اطلاعات، دغدغه‌ها و بحران‌های زیستی، مشارکت اجتماعی و سیاسی، شغل و آینده، روابط انسانی و عاطفی و فرهنگ مصرف و اقتصاد دیجیتال این نسل را واکاوی می‌کند. در این راستا نخستین گزارش این پرونده با عنوان «زومرها تپشی تازه در قلب جامعه ایرانی» در مورد ویژگی‌ها، دغدغه و چگونگی ارتباط نسل z با رسانه، ارتباطات و خانواده مورد بررسی قرار گرفت. دومین گزارش مرتبط به این پرونده با عنوان «ضرورت بازنگری برنامه درسی نسل z» به پژوهش وزارت علوم ارتباط داشت که به واکاوی برنامه درسی متناسب با ویژگی‌های این نسل پراخته است. سومین شماره این پرونده با عنوان «نسلی که آرام نمی‌گیرد؛ زومرها در تقاطع ترس‌های زیستی و آرزوهای اجتماعی» به دغدغه های زیستی زومرها و مباحث روانشناسی آن‌ها پرداخت.
این شماره گزیده‌ای از یک مقاله پژوهشی درباره شناسایی عوامل مؤثر جذب و استخدام ویژه کارکنان نسل z است که توسط «داریوش دهقان»، «سیدرسول آقاداوود» و «محمدرضا دلوی اصفهانی» در دانشگاه آزاد اسلامی انجام و نمونه موردی آن در صنایع پتروشیمی بوشهر بررسی شده است. هدف این پژوهش، طراحی سناریوهای جذب و استخدام ویژه کارکنان نسل Z است.
ضرورت پژوهش
نسل Z نخستین نسل بومی دیجیتال است که از کودکی با اینترنت و فناوری‌های نوین رشد کرده و انتظاراتشان از محیط کار با نسل‌های پیشین تفاوت جدی دارد. برای این نسل، معنا و ارزش‌های سازمانی به اندازه حقوق و مزایا اهمیت دارد. آنها به دنبال محیطی هستند که هم فرصت رشد فردی بدهد و هم امکان اثرگذاری اجتماعی داشته باشد. آنها به محیط کاری منعطف، فرصت‌های یادگیری، عدالت در مزایا و ارتباطات صادقانه اهمیت می‌دهند. این ویژگی‌ها باعث می‌شود سازمان‌هایی که همچنان به ساختارهای سنتی و بوروکراتیک تکیه دارند، در جذب این نیروها با چالش جدی روبه‌رو شوند.
روش‌شناسی
این پژوهش با رویکرد توصیفی–تحلیلی و به‌صورت کیفی انجام شد. جامعه تحقیق شامل ۱۲ نفر از خبرگان صنعت پتروشیمی بود با استفاده از روش دلفی، ۳۱ شاخص کلیدی شناسایی شد و سپس با مدل‌سازی ساختاری–تفسیری (ISM) در پنج سطح طبقه‌بندی شد تا روابط میان شاخص‌ها و میزان اثرگذاری هر عامل مشخص شود.
عناصر زیربنایی مدل
این پژوهش نشان داد متغیرهایی مانند نیازسنجی، اطلاع‌رسانی عمومی، جذاب کردن شغل برای نسل Z، سنجش ظرفیت و کارایی فرد هنگام استخدام، سنجش مهارت‌های رایانه‌ای، استخدام از طریق شبکه‌های اجتماعی، درخواست شغلی آنلاین و ساخت برند شخصی، زیربنای اصلی موفقیت در جذب این نسل است.