«آئدس» نام پشهای است که تحت عنوان «ببر آسیایی» نیز شناخته میشود و بیشتر در مناطق استوایی جهان بهویژه آسیای جنوب شرقی دیده شده است. بیماریهای منتقله از پشه آئدس مهمترین چالشهای بهداشت عمومی در دهههای اخیر به شمار میرود و گونههای آن میتواند ویروسهایی همچون دنگی، زیکا، چیکونگونیا و تب زرد را به انسان منتقل کند براین اساس با گسترش جغرافیایی خود که عمدتاً تحت تأثیر تغییرات اقلیمی، افزایش سفرها و رشد شهرنشینی کنترلنشده رخ میدهد، تهدید جدیتری ایجاد میکند. از آنجایی که بار بیماریهای ناشی از این پشهها در بسیاری از مناطق جهان رو به افزایش است و پیامدهای اقتصادی، اجتماعی و سلامتمحور قابل توجهی بر جای گذاشته است، تحقیق و پژوهشهای مختلف در این زمینه لازم و ضروری است.
دکتر «محمدرضا مبینیزاده» عضو هیئت علمی دانشگاه علوم پزشکی تهران با تخصص در حوزه مدیریت و اقتصاد سلامت به عنوان مدیر علمی و دکتر «علیرضا اولیاییمنش» بهعنوان مجری دوم در پژوهشی با عنوان «شناسایی تعیینکنندههای اجتماعی مؤثر بر پیشگیری، کنترل و انتشار بیماریهای منتقله از پشه آئدس در کشور و ارائه توصیههای سیاست» به بررسی این مساله پرداخته است.
این طرح با حمایت سازمانی مرکز مدیریت بیماری های واگیر وزارت بهداشت درمان و آموزش پزشکی و حمایت علمی و مشارکت فعال دکتر «حکیمه مصطفوی»، دکتر «احد بختیاری»، «جواد جعفرزاده»، «فاطمه محمدی» و دکتر«عفت محمدی» از مرکز تحقیقات عدالت در سلامت، طراحی و اجرا شد. در اجرای این پژوهش، همکارانی از مرکز تحقیقات عدالت در سلامت، مراکز تحقیقاتی عوامل اجتماعی موثر بر سلامت (دانشگاه های علوم پزشکی بوشهر، هرمزگان، چابهار و گیلان)، شبکه تحقیقات و فناوری عوامل اجتماعی موثر بر سلامت و شورای سلامت و امنیت غذایی نقش فعالی داشتند. بخشهایی از این پژوهش را میخوانیم:
بیماریهای منتقله از پشه «آئدس» در ایران را چگونه مهار کنیم؟
اهمیت و نوآوری موضوع
در این پژوهش، برای نخستینبار در ایران، بیماریهای منتقله از پشه آئدس (از جمله دنگی، زیکا و چیکونگونیا) با نگاهی اجتماعی و بینبخشی مورد تحلیل قرار گرفت. نوآوری اصلی این مطالعه، تمرکز بر نقش تعیینکنندههای اجتماعی، اقتصادی، محیطی و نظام سلامت در گسترش و کنترل این بیماریها است موضوعی که تاکنون عمدتاً از منظر اپیدمیولوژیک و صرفاً بهداشتی بررسی میشد و شواهد جامعی در خصوص علل زمینهای و مداخلات موثر در ایران وجود نداشته است.
تغییرات اقلیمی، فقر، ضعف زیرساختهای شهری، مدیریت نامناسب پسماند، کمبود آموزش همگانی و ناهماهنگی میان نهادهای دولتی از مهمترین دلایل گسترش این بیماریها در ایران استمهمترین نتایج طرح به زبان غیر تخصصی
نتایج این طرح، به زبان ساده، نشان میدهد که عواملی نظیر تغییرات اقلیمی، فقر، ضعف زیرساختهای شهری، مدیریت نامناسب پسماند، کمبود آموزش همگانی و ناهماهنگی میان نهادهای دولتی از مهمترین دلایل گسترش این بیماریها در ایران هستند از طرفی، مداخلاتی مانند آموزش در مدارس و مساجد، بهسازی محیط، استفاده از رسانههای محلی، جلب مشارکت رهبران محلی و تقویت همکاریهای بینبخشی از مؤثرترین راهکارهای کنترل و پیشگیری محسوب میشوند.
موارد کاربرد نتایج طرح
این نتایج میتوانند مورد استفاده سیاستگذاران حوزه سلامت، شهرداریها، سازمان محیط زیست، وزارت آموزش و پرورش، سازمان مدیریت بحران، سازمانهای مردمنهاد، و رسانههای جمعی قرار گیرد. در سطح کشوری و استانی، مدیران و کارشناسان حوزه بهداشت میتوانند از این یافتهها برای طراحی برنامههای کنترل بیماری، آموزش عمومی و ارتقای زیرساختها استفاده کنند. در نهایت، این پژوهش بستری برای تقویت همکاریهای بینبخشی و مشارکت جوامع محلی در راستای کنترل بیماریهای نوپدید و بازپدید در مناطق پرخطر کشور فراهم میسازد.
تاثیر کاربردی پژوهش
توانمندسازی سیاستگذاران برای طراحی مداخلات هدفمند و مبتنی بر شواهد: با شناسایی مهمترین تعیینکنندههای اجتماعی مؤثر بر شیوع بیماریهای منتقله از پشه آئدس در ایران و اولویتبندی مداخلات پیشنهادی، این پژوهش ابزار عملی برای تدوین برنامههای پیشگیری و کنترل متناسب با شرایط بومی کشور فراهم میکند.
تقویت رویکرد بینبخشی در کنترل بیماریها: یافتههای پژوهش بر ضرورت همکاری میان نهادهای بهداشتی، شهرداریها، سازمان محیطزیست و نهادهای اجتماعی تأکید دارد و میتواند به شکلگیری ساختارهای اجرایی هماهنگ و کارآمد برای مقابله با چالشهای نوظهور مرتبط با تغییرات اقلیمی و تهدیدات بهداشت عمومی کمک کند.
۲۷ آبان ۱۴۰۴ - ۱۹:۴۲
نتایج یک پژوهش ملی که مسیر تازهای برای سیاستگذاران و مدیران اجرایی ترسیم کرده است، نشان میدهد مهار بیماریهای منتقله از پشه آئدس در ایران تنها با اقدامات بهداشتی امکانپذیر نیست و نیازمند توجه جدی به عوامل اجتماعی، اقتصادی و محیطی است.
ثبت دیدگاه