چرا گره کور ترافیک پایتخت باز نمی شود؟

اگر قبل تر ها راه فراری برای نجات از ترافیک سنگین پایتخت وجود داشت به نظر می رسد مسیرهای دور زدن هم دیگر جواب نمی دهد و گاهی برای رسیدن به مقصدی کوتاه باید ساعت ها در صف خودروها معطل بمانید. دلیل گستردگی ترافیک تهران به همه معابر شهر چیست ؟
شهرام جباری زادگان؛ کارشناس ترافیک دراین رابطه می گوید:‌ این روزها و این شب‌ها، کلاف پیچیده ترافیک تهران از همیشه سر در گُم‌تر و گره‌های کور ترافیکی آن از همیشه ناگشودنی‌تر است. برای این به هم پیچیدگی و درهم تنیدگی ترافیک پایتخت که بیشتر شبیه واپسین روزهای اسفند است، می‌توان دلایل و عوامل بسیاری را برشمرد از جمله این که کثرت بیش از حد تعداد خودروها و موتورسیکلت‌های عموماً آلاینده و فرسوده در سطح شهر که به مراتب از ظرفیت محدود شبکه معابر تهران فراتر است، به مثابه پارچ آبی می‌ماند که تنها ظرفیت ۵ لیوان آب دارد اما اصرار داریم به هر ترتیب که شده، ۱۵ لیوان آب در آن جای دهیم که موجب سرریز شدن آب از پارچ می‌شود.
این کارشناس برنامه ریزی شهری ادامه می دهد:‌ به موازات کثرت وسایل نقلیه شخصی، شاهد قلّت وسایل نقلیه عمومی در سطح شهر هستیم که از قضا، گویی در ساعات اوج ترافیک، تعدادشان کم و کم‌تر از همیشه می‌شود و شاید ناوگان حمل و نقل عمومی تهران، هیچ زمان در مقابل حجم بالای تقاضای سفر، تا این اندازه ضعیف و کم‌توان نبوده است. البته در این میان، نبود سیستم‌های کنترل مناسب را نباید از نظر دور داشت، چنانچه تقریباً همه رانندگان تاکسی و تاکسی‌های آنلاین و بسیاری از رانندگان شخصی از محل و موقعیت دوربین‌های نظارت تصویری سطح شهر که اکثر آنها خاموش و خراب هستند و عملاً هیچ تخلفی را ثبت و ضبط نمی‌کنند، آگاه هستند و همین اطلاع از ضعف موجود در سیستم‌های هوشمند کنترل ترافیک به همراه قطع برق چراغ‌های راهنمایی در ساعاتی از شبانه‌روز، بر بی‌انضباطی‌های بخشی از رانندگان افزوده و ترافیک پایتخت را مختل کرده است.
جعفرتشکری هاشمی؛رییس کمیسیون عمران و حمل و نقل شورای شهر تهران هم با اشاره به این که ترافیک تهران یک معضل پیچیده و بغرنج است، اما در عین حال راهکارهایی ساده و شفاف برای حل آن وجود دارد گفت :‌ تا زمانی که این راهکارهای ساده و پیش پا افتاده که بارها هم آن را تکرار کرده‌ایم، به درستی اجرا نشوند، شهر تهران به همان مشکلاتی که امروز با آن‌ها دست و پنجه نرم می‌کند، ادامه خواهد داد و امیدی به بهبود وضعیت ترافیک نخواهد بود.
او توضیح داد :‌ یکی از اصلی‌ترین دلایل ترافیک تهران، حجم بالای خودروهای شخصی در خیابان‌ها است. این مشکل به‌طور عمده ناشی از کمبود و ضعف حمل و نقل عمومی است. به‌طور خاص، ما بارها اعلام کرده‌ایم که تهران به حداقل ۹ هزار دستگاه اتوبوس نیاز دارد. همچنین باید خطوط ویژه اتوبوس‌ها که متاسفانه بسیاری از آن‌ها در حال حاضر جمع‌آوری شده‌اند، دوباره احیا شوند تا اتوبوس‌ها بتوانند با سرعت بهتری حرکت کرده و مسافران را جابجا کنند. این اقدامات، گام‌های ابتدایی و کوتاه‌مدت برای حل مشکل ترافیک تهران هستند. برای تحقق این اهداف، نیاز به اراده جدی از سوی مدیران شهری داریم.
به گفته تشکری هاشمی برای اینکه مردم در ترافیک‌های صبحگاهی، شامگاهی و در شرایط بارندگی، وقت خود را هدر ندهند، باید حمل و نقل عمومی به ویژه اتوبوس‌ها و مترو در اولویت قرار بگیرد. در کوتاه‌مدت، اولین اقدام لازم خرید اتوبوس و احیای خطوط ویژه است که می‌تواند تأثیر زیادی در کاهش ترافیک و بهبود شرایط حمل و نقل داشته باشد. در میان‌مدت، توجه به توسعه مترو امری ضروری است.
رییس کمیسیون عمران و حمل و نقل شورای شهر تهران در خصوص این که رصدهای ترافیکی گستردگی ترافیک پایتخت را تایید می کند هم توضیح داد:‌ یکی از دلایل اصلی ترافیک در تهران، افزایش روزافزون تعداد خودروهای شخصی در سطح شهر است. در حالی که سرانه خودرو در تهران هر روز افزایش می‌یابد، سرانه حمل و نقل عمومی هر روز در حال کاهش است. این دو روند به طور مستقیم در خلاف جهت یکدیگر حرکت می‌کنند و مشکلات ترافیکی را تشدید می‌کنند.
به گفته او موضوع دیگری که به شدت بر وضعیت ترافیک تهران تأثیر گذاشته، استفاده گسترده از مسیریاب‌های آنلاین و نقشه‌های برخط است. متاسفانه، این ابزارها باعث شده‌اند که بسیاری از رانندگان مسیرهایی را انتخاب کنند که به معابر فرعی و محلات مسکونی مردم می‌انجامد. این موضوع نه تنها باعث ایجاد ترافیک بیشتر در این مناطق شده بلکه آسایش و آرامش ساکنان این محله‌ها را نیز به خطر انداخته است. تا زمانی که چاره‌ای برای این مشکل اندیشیده نشود، وضعیت ترافیک در معابر فرعی و محله‌های مسکونی همچنان ادامه خواهد یافت.
به اعتقاد حمید برادران مدیرعامل شرکت کنترل ترافیک تهران یکی از عوامل مهمی که احساس پراکندگی ترافیک در سطح شهر را افزایش داده است، استفاده گسترده از اپلیکیشن‌های مسیریاب است. این ابزارها برای کاهش زمان سفر، بدون محدودیت از معابر محلی و کوچه‌پس‌کوچه‌ها استفاده می‌کنند. این مسئله باعث شده است که ترافیک به محله‌های مسکونی نیز کشیده شود و شهروندان احساس کنند که ترافیک به کوچه‌های فرعی نیز گسترش یافته است.
او تاکید کرد:‌ اپلیکیشن‌های مسیریاب بدون اعمال محدودیت‌های قانونی، از معابر محلی استفاده می‌کنند و این موضوع، به افزایش شهود ترافیک در محله‌ها منجر شده است.بسیاری از کشورهای دنیا قوانین خاصی برای محدود کردن استفاده از مسیریاب‌ها در معابر محلی دارند، اما چنین قوانینی در ایران هنوز وجود ندارد.به گفته برادران گره‌های ترافیکی سنتی همچنان پابرجا هستند، اما اضافه شدن سفرهای جدید و تغییر رفتار شهروندان، زمان و مکان ترافیک را گسترده‌تر کرده است. استفاده از اپلیکیشن‌های مسیریاب نیز تأثیر چشمگیری بر پراکندگی ترافیک در معابر شهری و محلی داشته است.
مهدی اقراریان ؛رییس کمیته نظارت شورای شهر تهران هم معتقد است:‌ امروزه مسئله‌ای میان نخبگان، زنان، مردان، کودکان و به‌طور کلی شهروندان تهرانی وجود دارد که تقریباً روی آن اجماع صورت گرفته است: تهران جای مناسبی برای زندگی نیست. یا اگر بخواهیم دقیق‌تر بگوییم، زندگی در این شهر با مشقت‌ها و دشواری‌های بسیاری همراه است. یکی از اصلی‌ترین مشکلات تهران، موضوع ترافیک سرسام‌آور آن است.او ادامه داد :‌یکی از مهم‌ترین عوامل این معضل، عقب‌ماندگی در توسعه حمل‌ونقل عمومی است. هرچند این مسئله بسیار مهم است، اما تنها دلیل ترافیک نیست.
حضور چند میلیون موتورسیکلت در شهر تهران از دیگر عوامل اصلی ترافیک است. طبق قانون هوای پاک، باید به ازای شماره‌گذاری هر دستگاه موتورسیکلت بنزینی، یک دستگاه موتورسیکلت فرسوده از رده خارج شود. اما متأسفانه این قانون اجرا نمی‌شود. مشکل ، دور زدن قانون است.
اقراریان گفت:‌ طرح ترافیک تهران که روزی کارکرد مؤثری داشت، اکنون دیگر خاصیت خود را از دست داده است. امروزه هر کسی می‌تواند با پرداخت هزینه وارد محدوده طرح ترافیک شود. در نتیجه، اهداف اصلی این طرح که کاهش تردد در مرکز شهر بود، منتفی شده است. یکی دیگر از معضلات، حضور خودروهای پلاک شهرستان است. بسیاری از این خودروها فرسوده هستند و معاینه فنی آن‌ها از مراکزی گرفته می‌شود که نظارت دقیقی بر آن‌ها وجود ندارد. این خودروها یکی از منابع اصلی آلودگی هوای تهران محسوب می‌شوند.
همچنین ظرفیت معابر تهران محدود است و تردد خودروهای شخصی از توان این زیرساخت‌ها فراتر رفته است. برخی معتقدند تهران به یک پارکینگ بزرگ تبدیل شده است. تعداد زیادی خودرو وارد شهر می‌شود، اما در انتهای این چرخه، خودروهای فرسوده از رده خارج نمی‌شوند.