پشت درهای بسته نمی‌توان برای ملت تصمیم گرفت

به گزارش اسرار، «سند ملی تئاتر» از جمله سندهایی بود که اواخر فروردین امسال با حضور انتصابی چند هنرمند تدوین و منتشر شد. تحولات کشور و تغییر دولت سبب شد که این سند کمتر مورد بحث قرار بگیرد. هر چند در همان زمان نیز تمام اصناف به محض اطلاع، مخالفت خود را با یکسویه بودن آن اعلام کردند. در حال حاضر معاون هنری تازه وزارت فرهنگ و ارشاد اسلامی از سوی شورای عالی هنر و شورای عالی انقلاب فرهنگی با شعار واگذاری امور هنری به صنوف در جلساتی با اصناف هنری، خواستار دیدگاه‌های هنرمندان برای اصلاح و بازنگری این سند شده است.
بر همین اساس، تعدادی از انجمن‌های خانه تئاتر نکاتی را به عنوان مواردی که در این سند نیازمند اصلاح و تغییر و تردید است، تدوین کرده‌اند. این موارد که شامل ۲۵ مورد است، به امضای ۸ انجمن زیر پوشش خانه تئاتر رسیده است و بهرام سروری‌نژاد، سخنگوی انجمن بازیگران در گفتگو با اسرار توضیحاتی را درباره ضرورت اصلاح این سند و برخی از اشکالات آن، ارایه کرد.
او در این گفتگو با اشاره به برخی از نقدهایی که به این سند وارد است، تاکید کرد که در حال حاضر این سند به جای اینکه حمایت‌گرانه باشد، گویی مقابل هنرمندان است و حتی در انتقال مفاهیم و تعاریف اولیه تئاتری نادرست است.
این بازیگر در آغاز در پاسخ به اینکه آیا اصولا وجود سندی را با عنوان سند ملی تئاتر ضروری می‌دانید، توضیح داد: ذات هنر با توجه به گوناگونی اوضاع و احوال انسان معاصر نمی‌تواند سندی داشته باشد. بنابراین مهم‌ترین کارکرد یک سند در امور مربوط به سخت افزارها و تعهد دولت به ملت برای عدالت در حمایت و پشتیبانی از آن خلاصه می‌شود و از این منظر، وجود یک سند ملی و راهبردی می‌تواند مفید باشد اما دو شرط دارد؛ اول اینکه این سند در درجه اول باید برای مراکز دولتی که متولی تئاتر هستند، نوشته شود و به صورت واضح و دقیق مشخص شود که وظایف‌شان چیست و چه تعهداتی نسبت به جامعه تئاتری دارند و چگونه باید به آن تعهدات عمل کنند. از ساخت و ساز و رسیدگی به سالن‌های نمایش گرفته تا چگونگی ارائه سالن به کارگردانان مختلف و قوانین شفاف مربوط به تخصیص بودجه به جای واژه نادرست کمک‌هزینه و بررسی تاثیرات مثبت و منفی جشنواره‌ها و …
او اضافه کرد: در درجه دوم‌ آنچه اهمیت دارد این است که نظرات هنرمندان را در حیطه‌های مختلف، مورد توجه قرار بدهند و راهکارهای جامعه هنری به شکل عملی از سوی خودشان در آن لحاظ شده و توسط دولت و مجلس و با حمایت دستگاه‌های قضایی تقنینی کند و البته با رویکرد درست. بنابراین خواسته ما داشتن یک سند عملی و جامع ملی درخواست‌های هنرمندان از دولت است و آن هم نه فقط عده‌ای از هنرمندان با انتخاب دولت بلکه نمایندگان انتخابی آحاد هنرمندان تئاتر از سوی خودشان.
سروری نژاد با اشاره به روند نگارش سند فعلی تئاتر یادآوری کرد: وقتی عنوان «ملی» در کنار سندی می‌آید، یعنی ملت باید در نگارش آن دخیل باشند و قرار نیست دولت یک‌جانبه آن را تدوین و اجرایی کند. حرف کلی ما این است که چنین تصمیماتی، به جای اینکه پشت درهای بسته گرفته شود، توسط شورایی به انتخاب خود هنرمندان از صنوف مختلف و طیف‌های گوناگون آن اتخاذ شود و این سند با تجمیع نظرات نوشته شود نه اینکه کسانی که اصلا شرایط، مناسبات و اقتضائات کار ما را نمی‌دانند، یک جانبه درباره کار ما تصمیم‌گیری کنند.
او در عین حال ابراز خرسندی کرد: خوشبختانه معاونت محترم جدید این اهتمام را دارند که نظرات هنرمندان را جویا شوند و این گونه بود که ۲ ماه پیش از خانه تئاتر خواسته شد تا نظرات خود را درباره این سند اعلام کند. خانه نیز این موضوع را به همه انجمن‌های خود اعلام کرد. بر همین اساس، ۳ انجمن ترجیح دادند مستقلا نظر بدهند و ۸ انجمن با قبول دعوت انجمن بازیگران و ائتلاف همه جانبه با یکدیگر به یک ارزیابی کلی رسیدند که نتیجه آن متن مکتوبی است که امضای ۸ انجمن خانه تئاتر از جمله انجمن بازیگران را دارد. انجمن نمایشگران عروسکی، ضمن امضای این متن مشترک، با در نظر گرفتن موارد مندرج در قانون اساسی، نکات قانونی خود را نیز ضمیمه این متن مشترک کرده‌اند.
سروری نژاد در پاسخ به اینکه این نظرات چقدر در بازنگری سند ملی تئاتر تاثیرگذار خواهد بود، توضیح داد: به هر حال وقتی سندی نوشته و ابلاغ می‌شود، تغییر آن دشوار خواهد بود و مشکل اینجاست و به همین دلیل ما هر گونه سندی را درباره تئاتر رد می‌کنیم چرا که تئاتر زندگی است و هر لحظه دستخوش تغییر. اما در هر حال می‌توانیم امیدوار باشیم که معاونت هنری جدید بعد از نظرخواهی از هنرمندان، تغییراتی در این سند به نفع جامعه هنری و فرهنگ و هنر کشور اعمال کند. البته اخیرا جلسه‌ای در این معاونت برای بازنگری سند برگزار شد اما متاسفانه از ۱۶ انجمن زیر پوشش خانه تئاتر، فقط رؤسای ۵ انجمن از جمله انجمن بازیگران برای شرکت در این جلسه دعوت شدند و مشخص نیست که این دعوت که می‌تواند پرسش‌برانگیز باشد که بر چه اساس و مبنایی صورت گرفته است.
وی با تاکید بر ضرورت ارتقای جایگاه هنرمندان تئاتر افزود: یکی از رویکردهای مهم ما در هیات مدیره فعلی انجمن بازیگران که از ۶ ماه پیش آغاز به کار کرده، ارتقای شان بازیگران است چراکه معتقدیم در سال‌های اخیر این جایگاه دچار لطمه‌های جدی شده است. نمونه کوچک‌تر این وضعیت، رفتاری است که در بعضی مجموعه‌های خصوصی با هنرمندان صورت می‌گیرد. در اِشِل بزرگ‌تر هم این بی‌توجهی را در سند ملی تئاتر می‌بینیم درحالیکه وقتی سندی عنوان «ملی» را با خود یدک می‌کشد، مطمئنا ملت هم باید در تدوین آن سهیم باشند نه اینکه از جانب عده‌ای خاص در یک وزارتخانه به شکل بالادستی نوشته شود آن هم زمانی که در این وضعیت معلوم نیست متولی تئاتر کشور کیست یا چه نهادی است؟ این گونه رفتار، از روح هنری و دموکراتیک بودن دور است.
او در پاسخ به اینکه بیشترین نقدی که به سند دارید، چیست؟ تصریح کرد: بعد از برپایی نشست‌هایی در انجمن بازیگران و هم‌اندیشی با دیگر انجمن‌ها، ۲۴ مورد اصلاحی داریم که آن را در قالب مطالبه مطرح می‌کنیم. یکی از موراد مهم این است که برخی از مطالب و تعاریفی که در این سند آمده، قابل تفسیر است؛ مانند اخلاق‌مداری، تعهد و … استفاده از واژگان تفسیرپذیر در سندی که قرار است اجرایی شود، قطعا مشکل‌ساز خواهد شد.
تنازع بقا نیز همچون فضیلت و رقابت و فایده‌گرایی از ویژگی‌های اخلاقگرایی هستند!
سروری نژاد اضافه کرد: نگاه حاکم بر این سند به جای اینکه نشانگر ارایه راهکاری برای تسهیل در کار هنرمندان و پیشبرد بهتر امور باشد، گویی بازدارنده و مقابل هنرمندان است. ادبیات حاکم بر آن برآمده از تفکر و نگاهی است که این سند بر اساس آن نگاشته شده که گویی مقابل هنرمندان و بازدارنده است و نه در کنار آنان. در حالیکه اگر این سند دوشادوش مراجع قانونی جهت تسهیل امور هنرمندان بود، دقیق‌تر و صواب‌تر می‌نمود و در این روزگار کمیابی امید برای آنان مایه شادی و دلگرمی می‌شد.
سروری نژاد سپس برخی از ایرادهای قانونی را که انجمن نمایشگران عروسکی به این سند وارد دانسته‌اند، تشریح کرد و افزود: انجمن نماشگران عروسکی ضمن امضای متن ما نکاتی را به لحاظ قانونی یادآور شدند. یکی از این موارد این است که در این سند، عدالت فرهنگی رعایت نشده است. در حالیکه در اصل سوم قانون اساسی آمده که دولت موظف است برای رفع تبعیض‌های ناروا، ایجاد امکانات عادلانه را برای همه مردم در کشور به کار بگیرد ولی سند ملی تئاتر برای مناطق کم‌برخوردار و اقشار محروم هیچ برنامه مشخصی در حوزه هنرهای نمایشی ارایه نکرده است.
وی افزود: اصل ۴۳ قانون اساسی بر تامین امکانات و زیرساخت‌های فرهنگی برای مردم تاکید دارد اما در سند ملی هنرهای نمایشی ساز و کار شفاف و عملی برای تامین بودجه و زیرساخت‌های لازم برای گروه‌های نمایشی پیش‌بینی نشده است.