حدیث روز
امام باقر علیه السلام : زمانى كه فاطمه عليهاالسلام در گذشت، امير مؤمنان عليه السلام بر بالين او ايستاد و فرمود: «بار خدايا! من از دختر پيامبرت راضى هستم. بار خدايا! او تنها شد. پس همدم او باش. بار خدايا! او مهجور شد. پس تو، به او بپيوند. بار خدايا! به او ستم شد. پس تو داوَرَش باش كه تو، بهترينِ داورانى» .

پنجشنبه, ۶ اردیبهشت , ۱۴۰۳ Thursday, 25 April , 2024 ساعت ×
درد دریاچه ارومیه چگونه درمان می شود؟
۰۴ اسفند ۱۴۰۲ - ۲۰:۱۵
0
افزایش ۴۳ درصدی بارش‌ها در حوضه آبریز ارومیه و همچنین رهاسازی آب از سد مهاباد، شرایط دریاچه ارومیه را تا حدودی بهبود بخشید، اما سؤال این است که این شرایط تا چه زمانی باقی خواهد ماند؟

با رهاسازی آب به سمت دریاچه تراز اکولوژیک دریاچه ارومیه 1274.1 متر رسیده است و تالاب‌های اقماری دریاچه در شرایط خوبی هستند اما سؤالی که برای بسیاری از مردم پیش آمده این است که این شرایط تا چه زمانی دوام دارد و آیا قرار است با فرا رسیدن تابستان بسیار سختی که در انتظار کشور است، شرایط مطلوب دریاچه ارومیه پایدار خواهد بود یا خیر؟
سال‌های پیش نیز شاهد بهبود نسبی دریاچه ارومیه در فصل زمستان به دنبال بارش‌ها بودیم اما دیدم که در تابستان بازهم دریاچه ارومیه تا 95 درصد مساحت خود خشک شده و عناوینی از جمله «خشکی 100 درصدی» یا «مرگ دریاچه ارومیه» در رسانه‌ها مطرح شده است.
امسال نیز اگرچه اقدامات خوبی درخصوص پیش‌بینی رهاسازی آب از سدهای مهاباد و سیلوه، انتقال آب از سد کانی سیب، پلمب تعدادی چاه‌های غیرمجاز آب و… انجام شده است اما با توجه به اینکه افزایش 120 درصدی کشاورزی در حوضه آبریز ارومیه، حفر حدود 90 هزار حلقه چاه غیرمجاز و ساخت یکصد سد برای تأمین آب این اراضی کشاورزی، متهم ردیف اول رقم خوردن شرایط دریاچه ارومیه هستند، مسلماً تا زمانی که برای این درد چاره‌ای نشود، شرایط آرمانی دریاچه ارومیه دور از دسترس بوده و بهبود مقطعی شرایط دریاچه ارومیه نیز به هیچ وجه پایدار نخواهد بود.
آمارها نشان می‌دهد که سطح زیرکشت حوضه آبریز دریاچه ارومیه در سال‌های اخیر افزایش 270 هزار هکتاری را به خود دیده است و برای تأمین آب مورد نیاز کشاورزی، طی دو دهه گذشته بیش از یکصد سد و سازه کنترلی روی رودخانه‌های تنظیمی که به دریاچه ارومیه ختم می‌شدند، احداث شده و همزمان 90 هزار حلقه چاه غیرمجاز نیز حفر شده که همه اینها حقابه دریاچه را بلعیدند و باعث شدند به این بحران فعلی و خشکی شدید دریاچه ارومیه برسیم.
نکته حائز اهمیت این است که هیچ یک از محصولاتی که در حوضه آبریز دریاچه ارومیه کشت می‌شوند را نمی‌توان جزو محصولات کشاورزی استراتژیک دانست و سیب، چغندر، یونجه و محصولات هسته‌داری مانند گیلاس و آلبالو هستند و مشخص نیست که چرا طی 40 سال اخیر محصولاتی که کاشت آنها ضرورتی ندارد در یک نقطه بحرانی مانند دریاچه ارومیه کشت شده‌اند! و از آن بدتر اینکه چرا برای کاشت این محصولات آب‌بر بیش از یکصد سد در این حوضه آبریز ساخته شده است!
شرایط زمانی ناگوارتر می‌شود که بدانیم طی این سال‌ها بخش بسیار زیادی از محصولات کشاورزی و باغی که در حوضه آبریز دریاچه ارومیه تولید شده، به دلایل مختلف از جمله سوء‌مدیریت مسؤلان مربوطه، تبدیل به ضایعات قطعی باغی و کشاورزی شده و حتی در حد مصرف دام و طیور هم مورد استفاده قرار نگرفته است! به عنوان مثال چندی پیش نماینده مردم ارومیه اعلام کرد: امسال یک میلیون تُن سیب ممتاز حوضه آبریز ارومیه در سردخانه‌ها مانده و در حال فاسد شدن است!
در حوزه آبریز دریاچه ارومیه، 7 میلیارد مترمکعب آب قابل استحصال داریم که حدوداً بین 80 تا 90 درصد یعنی حدود 6 میلیارد مترمکعب از این آب را «بخش کشاورزی» می‌بلعد! این درحالی است که اگر فقط 40 درصد کاهش مصارف آب بخش کشاورزی در حوضه آبریز دریاچه ارومیه را محقق کنیم یعنی عددی حدود 2.4 میلیارد مترمکعب از این 6 میلیارد مترمکعبی که الان بخش کشاورزی می‌بلعد برای دریاچه ارومیه ذخیره می‌شود. حال اگر کنار این منبع آب بتوانیم سیلاب‌های فصلی را به دریاچه ارومیه منتقل کنیم و بازچرخانی آب را هم داشته باشیم می‌توانیم به تأمین حقابه و حداقل نیاز آبی دریاچه ارومیه که سالانه 3.4 میلیارد مترمکعب است، نزدیک شویم که این عدد به اندازه حقابه سالانه دریاچه و احیای آن است.
همه این شرایط نشان می‌دهد که احیای دریاچه ارومیه و بازگشت شرایط آرمانی آن اگرچه تاحدود زیادی می‌تواند وابسته به بارش‌ها بوده و راهکارهای مُسکنی ازجمله رهاسازی آب از سدها در برخی مقاطع نیز به بهبود شرایط آن کمک کند اما ضروری‌ترین اقدام اصلاح الگوی کشت در این حوضه آبریز، حذف محصولات آب‌بر و پلمب کردن چاه‌های غیرمجاز است. لذا تا زمانی که این مهم انجام نشود، هر اقدامی برای احیای دریاچه ارومیه موقتی بوده و دریاچه ارومیه احیا نخواهد شد!
در همین خصوص ،علی ارواحی متخصص مدیریت زیست‌بوم‌های تالابی افزود: تراز اکولوژیک دریاچه ارومیه ۱۲۷۴.۱ متر است در چنین ترازی حجم مخزن دریاچه ارومیه برای اینکه در شرایط اکولوژیک قرار بگیرد نیازمند ۱۴.۵ میلیارد متر مکعب آب است، قبل از بارش های اخیر به نوعی می توانیم بگوییم دریاچه ارومیه به لحاظ افت شدید تراز آب، بحرانی ترین وضعیت خود را در تمام ادوار گذشته تجربه کرد، یعنی تراز آب به پایین تر از ۱۲۷۰ متر رسیده بود.
وی اظهارداشت: اینطور که گفته شد بارش های اخیر نشان می دهد تراز دریاچه ارومیه بیش از ۲۶ سانتیمتر افزایش یافته است، پیش بینی این است که حداکثر الان تراز ممکن است ۱۲۷۰ متر باشد و توجه به این نکته لازم است که در شرایط فعلی و بارش های اخیر حجم آبی دریاچه به یک میلیارد و ۲۰۰ میلیون متر مکعب رسیده است، بنابراینبرای اینکه دریاچه ارومیه در شرایط مطلوب و اکولوژیک خود قرار گیرد که بتواند کارکردهایش حفظ شود همچنان بیش از ۱۳ میلیارد متر مکعب کمبود آب دارد و نیاز است تراز دریاچه بیش از ۴ متر افزایش یابد، یعنی به لحاظ حجم آب کمبودی بیش از ۱۳میلیارد متر مکعب را در مخزن دریاچه داریم و به لحاظ تراز هم حدود ۴ متر نسبت به تراز اکولوژیک پایین تر است.
وی ادامه داد: حقابه ای که برای دریاچه ارومیه تعریف شده ۳.۴ میلیارد متر مکعب است که باید سالانه به دریاچه برسد، از این میزان بخشی تبخیر می شود و بخشی به سطح زمین نفوذ می کند، با فرض اینکه این میزان آب به دریاچه ارومیه تخصیص یابد، حداقل حدود ۴ سال زمان نیاز است تا دریاچه از شرایط بحرانی فعلی خارج شود. البته باید این را هم در نظر گرفت که سال آبی قبل حقابه ای به دریاچه داده نشده است، همچنین سال قبل تر هم فقط یکبار آبی به حجم ۳۰۰ میلیون متر مکعب از تونل کانی سیب به سمت دریاچه رهاسازی شد که گفته می شود تمام آنهم به دریاچه نرسیده است، البته قرار بود که سالانه ۶۰۰ میلیون متر مکعب آب از این تونل به دریاچه برسد که تاکنون محقق نشده است.

ثبت دیدگاه

  • دیدگاه های ارسال شده توسط شما، پس از تایید توسط تیم مدیریت در وب منتشر خواهد شد.
  • پیام هایی که حاوی تهمت یا افترا باشد منتشر نخواهد شد.
  • پیام هایی که به غیر از زبان فارسی یا غیر مرتبط باشد منتشر نخواهد شد.